جامعه شناسی
لینک دوستان

C.Wright Mills: On Intellectual Craftsmanship

by Thomas BrettThinking is a struggle for order and at the same time for comprehensiveness.”
– C. Wright Mills

Charles Wright Mills (1916-1962) was an American sociologist best remembered for his 1959 book The Sociological Imagination (which is still in print). For me, one remarkable aspect of the book is its Appendix, “On Intellectual Craftsmanship.” Here Mills does something I have never really seen other social scientists do: discuss the nature of the research craft, particularly the creative process of linking intuition with idea generation. This is important because, after all, generating ideas is what scholars do.

Mills begins with the suggestion that one set up a file or journal in which to record ideas–ideas about stuff, about the world, about what you’re reading, about what excites you, and about that which stimulates your curiosity. This lays the groundwork for what he calls “systematic reflection.” The file or journal is a space you can unite “what you are doing professionally and what you are experiencing as a person.”  Or put another way: your personal interests are in fact linked to your professional research interests. The journal is also a place to capture “fringe thoughts”–bits of information such as overheard conversations, something you read, or even a feeling revealed to you in a dream (!). Very cool stuff to read in an Appendix, right? Keeping a journal keeps your inner life awake and allows you to develop powers of expression and the discipline of “controlled expression” by which I think Mills simply means the process of capturing those aspects of your inner life in order to study and consider them. Once the journal is up and running, its individual entries can be periodically re-arranged, cross-referenced, and so forth. All of this serves to loosen your imagination by revealing to you connections and larger themes. The most important point to remember about the journal is this: “The maintenance of such a file is intellectual production.”

Later on the Appendix. Mills suggests ways to stimulate one’s imagination, and many of these suggestions revolve around a sense of play. Playing with words, phrases, concepts and definitions is one way to start. Or you can pursue insight by considering extremes such as “thinking of the opposite of that with which you are directly concerned.” In suggesting forms of intellectual play, Mills advocates for a constant shifting of one’s attention from one level to another–kind of like playing with the zoom function on a camera. To use a musical analogy, Mills almost seems to be describing what could be called composing with ideas 

The Appendix ends with a set of suggestions for good craftsmanship. These include the importance of writing simply and clearly, the importance of grounding your writing in clear examples, and the importance of thinking broadly about the relevance of your work to your time, or in Mills’ words: “orient [your work] to the central and continuing task of understanding the structure and the drift, the shape and the meanings, of your own period . . . ” Finally, and perhaps most incisively, Mills suggests that we maintain our autonomy as scholars when it comes to deciding the kinds of projects we take on and which ideas are in fact important to us:

“Do not allow public issues as they are officially formulated, or troubles as they are privately felt, to determine the problems that you take up for study. Above all, do not give up your moral and political autonomy by accepting in someone else’s terms the illiberal practicality of the bureaucratic ethos or the liberal practicality of the moral scatter

ادامه مطلب
[ پنجشنبه بیستم آذر 1393 ] [ 15:28 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]

C. Wright Mills on the Sociological Imagination

By Frank W. Elwell

The sociological imagination is simply a "quality of mind" that allows one to grasp "history and biography and the relations between the two within society.” For Mills the difference between effective sociological thought and that thought which fails rested upon imagination. Sociological thought, according to Mills is not something limited to professors of sociology; it is an exercise that all people must attempt.

Mills claimed that Sociological research has come to be guided more by the requirements of administrative concerns than by intellectual concerns. It has become the accumulation of facts for the purpose of facilitating administrative decisions. To truly fulfill the promise of social sience requires us to focus upon substantive problems, and to relate these problems to structural and historical features of thesociocultural system. These features have meanings for individuals, and they profoundly affect the values, character, and the behavior of the men and women who make up that sociocultural system.

ادامه مطلب
[ پنجشنبه بیستم آذر 1393 ] [ 15:21 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]

C. Wright Mills on the Power Elite

By Frank W. Elwell

In all of his writings, Mills interprets the world through a theoretical perspective very much influenced by Max Weber. In The Power Elite, Mills made explicit his belief that the American doctrine of balances of power is an ideal showing less vigor today than was true in the past. According to Mills, there is a power elite in modern societies, an elite who command the resources of vast bureaucratic organizations that have come to dominate industrial societies.

As the bureaucracies have centralized and enlarged the circle of those who run these organizations have narrowed and the consequences of their decisions have become enormous. According to Mills, the power elite are the key people in the three major institutions of modern society: 1) conomy; 2) Government; and 3) Military. The bureaucracies of state, corporations, and military have become enlarged and centralized and are a means of power never before equaled in human history. These hierarchies of power are the key to understanding modern industrial societies.

ادامه مطلب
[ پنجشنبه بیستم آذر 1393 ] [ 15:19 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]

C. Wright Mills on White Collar

By Frank W. Elwell

In all of his writings, Mills interprets the world through a theoretical perspective very much influenced by Max Weber. He concentrated particularly on power elites within business and their political influence. He examined the extent to which business elites were tied in with military and governmental elites. He was interested in this relationship because of its historical and political significance in a nation that subscribes to an ideology of democracy. We are, he suggested, now caught in a disastrous drift of a merging power elite which, in the name of “crackpot realism, is carrying us ever closer to catastrophe.

Like the classical theory of the discipline, Mills’ vision is a holistic view of entire sociocultural systems, this system is interdependent, and it has profound effects on human values, thought, and ehavior. Mill’s main body of work centers on the themes of the expansion and centralization of bureaucratic coordination, and the consequent "rationalization" of social life. Individuals with power in modern American life derive their power from an institutional base. “This means, very broadly, that the exercise of power cannot be simply the exercise of individual eccentricity but must, to a considerable extent, run parallel to the ‘grain’ of power that characterizes the institutional source... The study of power, then, becomes the study of institutions, the power relations between institutions, and the people who represent the expressions of those institutions” (Cuzzort and King 1976, 144).      

ادامه مطلب
[ پنجشنبه بیستم آذر 1393 ] [ 15:14 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]
[ پنجشنبه بیستم آذر 1393 ] [ 13:51 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]
تبیین جامعه شناختی کاهش آستانه تحمل جوانان  

نوشته شده :دكتر امير مسعود اميرمظاهري

یک جامعه شناس گفت: در جوامع سنتی سطح مدارا وسازگاری جامعه و کنشگران اجتماعی نسبت به محیط بیرونی خود بالا بود، اما با گسترش امکانات، شهرنشینی، افزایش رفاه اجتماعی و رسانه‌های جمعی و توسعه مراکز آموزشی، سطح تحمل اجتماعی بین کنشگران اجتماعی به دلیل ریخت شناسی زندگی نوین و تغییرات ارزشی - هنجاری در همه اقشاراز جمله جوانان تاحدی کاهش پیدا کرده است.

ادامه مطلب
[ پنجشنبه بیستم آذر 1393 ] [ 13:42 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]

بررسی وضعیت آسیب‌های اجتماعی پس از انتخابات خرداد 92

نوشته شده توسط دکتر سعید معیدفر استادجامعه شناسی دانشگاه تهران

در کافه‌خبرآنلاین مطرح شد؛ در سال ۹۳ آسیب‌هایی با شادی آنی بیشتر می‌شود/ خانواده؛ در معرض سونامی‌های خطرات

هشدارهای یک جامعه‌شناس، یک آسیب‌شناس و یک مددکار اجتماعی درباره آسیب‌های اجتماعی در وضعیت موجود.

پنجشنبه 14 فروردین 1393

امید کریمی، فهیمه حسن‌میری: در چند ماهی که از شروع کار دولت جدید می‌گذرد، هشدارهایی از سوی وزیر کشور و ستاد مبارزه با مواد مخدر درباره آسیب های شیوع بیش از پیش اعتیاد برای جامعه و خانواده داده شده، جلساتی با گروه‌های مختلف مانند هنرمندان،‌مداحان، ورزشکاران و … برگزار شده و بر پیشگیری و البته توجه به خانواده های معتادان تاکید شده است. کارشناسان اجتماعی در عین حال که معتقدند این توجه مفید است اما می‌گویند کافی نیست، ضمن این که اینگونه شفاف‌سازی‌ها باید درباره سایر آسیب‌های اجتماعی هم باشد در غیراینصورت باید منتظر عواقب و عوارض این بی‌توجهی‌ها بود.

دکتر سعید معیدفر جامعه‌شناس، سیدحسن موسوی‌چلک رییس انجمن مددکاران اجتماعی ایران و دکتر مجید ابهری آسیب‌شناس و رفتارشناس اجتماعی با حضور در کافه‌خبر به بررسی وضعیت آسیب‌های اجتماعی در کشورمان پرداختند.

در میزگردی که درباره آسیب‌های اجتماعی بعد از انتخاب آقای روحانی به عنوان رییس دولت یازدهم برگزار شد، به این اشاره کردید که در کشور ما آسیب‌ها مانند آشغال‌هایی زیر فرش پنهان شده‌اند. حالا با روی کار آمدن دولت جدید، شاید زود باشد که بپرسیم آنها از بین رفته‌اند یا نه، اما به نظر شما تا حدودی دیده شده‌ و از زیر فرش بیرون آمده‌اند یا همچنان پنهان می‌شوند؟

معیدفر: این مثال را به این منظور زدم که بگویم در دوره‌های قبل، دولتمردها سعی می‌کردند آسیب‌های اجتماعی را نادیده بگیرند،‌ آمار خوبی ارائه کنند و بگویند هیچ مشکلی نیست. در این انتخابات، دو اتفاق افتاده که از گذشته متفاوت است. انتخاباتی که انجام شد تا حدی غیرقابل انتظار بود، با این که جریان اجتماعی قبل از انتخابات راه نیفتاد اما تا حدی این انتخابات طوری بود که ذهن افراد جامعه را نسبت به انتظاراتشان تعدیل کرد. فضای روانی پیش از آن شدید بود و به نظر می‌رسید که هیچ راه چاره‌ای نیست ولی با این انتخابات امیدی در دل مردم ایجاد شد که صبر کنند. این موضوع درمان کوتاه‌مدتی برای بعضی از آسیب‌ها و مسائل اجتماعی بود. ما در حوزه اجتماعی میگوییم باید دو چیز کنار هم قرار بگیرد یکی واقعیتهای روی زمین و دیگری ذهنیت. قبل از انتخابات واقعیتها و ذهنیت هر دو در یک شیب تند حرکت میکردند، بعد از انتخابات واقعیتها شیب خودش را حفظ کرده ولی سطح انتظارات شیبش در حال کم شدن است و مردم امیدواری‌هایی پیدا کردند که وضعشان بهتر شود. در واقع جامعه، مشکلات روی زمینش را به تعویق انداخته است و به همین دلیل ضریب بعضی از مشکلات کمتر شده است. در عین حال این هم قابل مشاهده است که برای طبقات غیرمرفه و نیازمند جامعه اتفاق خاصی در وضعیتشان رخ نداده است.

موسوی‌چلک: وقتی تغییری انجام می‌شود، واکنش‌های مختلفی اتفاق می‌افتد. تغییری که در فضای کشور هنگام انتخابات ریاست جمهوری انجام شد، همراه با امید بود و همه تصور می‌کردند با آمدن این تغییر فضای اجتماعی بازتر خواهد شد. آقای روحانی از نشاط اجتماعی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی حرف می‌زند، برنامه آقای ربیعی به عنوان وزیر تعاون، کار و رفاه شامل موضوعات اجتماعی می‌شود، وقتی این ادبیات و برنامه‌ها مطرح می‌شود طبیعی است که امیدوار شویم. اما دولت دو مرحله را بعد از انتخابات طی کرد. مرحله اول تعیین مدیران اجتماعی بود که به نظر من خیلی قوی عمل نکرد و ما تغییر محسوسی که یک فرد قوی و سرآمد در حوزه اجتماعی وارد حیطه مدیریتی مسائل اجتماعی شده باشد نمی‌بینیم به همین دلیل تغییری هم در حیطه اجتماعی نمی‌بینیم. مرحله دوم بحث انرژی هسته‌ای بود که مقداری فضا را تلطیف کرد و بعد از آن دو بار رییس‌جمهور با مردم حرف زد، هیچ تفاوتی بین صحبت‌های او و روسای جمهور قبلی در حوزه اجتماعی نبود چون نه آنها راجع به حوزه اجتماعی حرف زدند و نه ایشان.

ایراد کار کجاست که روسای جمهور قبلی هم به این موضوع نپرداختند و جدا از زمان دولت آقای هاشمی که فرصتی برای مطرح کردن چنین مواردی نبود، آقای خاتمی و حتی احمدی‌نژاد که جسارت‌هایی نشان داد هم در این حوزه‌ها وارد نشدند؟

موسوی‌چلک: فکر می‌کنم ایراد کار اینجاست که ما هنوز به اهمیت حوزه‌های اجتماعی در ایجاد امنیت اجتماعی پایدار پی نبرده‌ایم. مشکل اینجاست که همیشه می‌خواهیم حوزه اجتماعی حاشیه مباحثمان باشد و به همین دلیل ساختار برنامه‌ریزی‌ها مبتنی بر توجه به این حوزه نیست. آقای روحانی هم شعارهایی داد اما بودجه سال 93 هم مبنای اقتصادی و عمرانی دارد و تفاوتی بین بودجه 92 و 93 به چشم نمی‌خورد آن هم به این دلیل که تیم و اطرافیان آقای روحانی اقتصادی هستند و یک مشاور قوی در زمینه اجتماعی در کنار ایشان به چشم نمی‌خورد.

اما آقای رحمانی فضلی به عنوان وزیر کشور در حوزه‌های اجتماعی وارد شده‌اند.

موسوی‌چلک: بله ایشان راهکار ایجاد امنیت را در مقابله نمیداند بلکه در پیشگیری میداند و این که مردم مسئولیت‌پذیر شوند و لازمه‌اش شفاف بودن است. ایشان در جمع ورزشکاران فیلمی را پخش کرد که جرات زیادی می‌خواست و شجاعت‌هایی دارد و در حال باز کردن فضاست. آقای رحمانی فضلی، توجه به این حوزه دغدغه‌اش است. اما اگر تنها ایشان بیاید بگوید اعتیاد وجود دارد و از ما جلوتر است و باید فکری برای آن کنیم و در نهایت اتفاقی که باید در حوزه سیاستگذاری در ایران نیفتد فایده‌ای ندارد. مواد مخدر به دلیل درآمد بالایی که دارد، الان سومین یا چهارمین تجارت در دنیاست و با توجه به این که بزرگترین تولیدکنندگانش در ایران هستند، یکی از ارزان‌ترین راه‌هایش حمل از طریق ایران است. ما با رویکردهای مقابله‌ای نمی‌توانیم اعتیاد را مدیریت کنیم و عوارض گسترش اعتیاد را خواهیم داشت. مرزها را که ببندیم، حتی مسیر ترانزیت را تغییر دهیم، با مواد مخدر صنعتی که ساخته می‌شود چه کار کنیم؟ راهش این است که راه را باز کنیم برای پیشگیری در این حوزه. شاید اگر هرکس دیگری غیر از وزیر کشور در این حوزه وارد میشد با چالش مواجه میشد اما ایشان به عنوان وزیر کشور و دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر میتواند وارد این عرصه شود. این یک فرصت برای حوزه اجتماعی است اما اگر فقط به این همایشها خلاصه شود فایده ندارد و باید به فعالیتهای اجرایی تبدیل شود. این یک فرصت است اما رحمانی فضلی تنهاست و این تفکر هنوز در بدنه سیاستگذاری جاری نشده است. هنوز خیلی راه هست تا به جایی برسیم که مسائل اجتماعی دغدغه همه بشود.

ابهری: مشکل اینجاست که ما امور اجتماعی را فرزندخوانده نظام دولتی ایران می‌دانیم. برای ورزشی مانند فوتبال که سرمایه‌گذاری‌های زیادی هم برایش می‌شود، برنامه‌ پربیننده‌ای به نام 90 گذاشته می‌شود اما یک برنامه مانند آن برای مسائل خانوادگی و خانواده‌ها یا آسیب‌ها ساخته نمی‌شود. تلویزیون باید برنامه 90 اجتماعی درست کند برای پیشگیری، آموزش، اطلاع‌رسانی و مقابله. با همایش و مقاله و سخنرانی از آسیب‌های اجتماعی پیشگیری نمی‌شود.

هیچکدام از دولت‌ها فرصتی برای حل آسیب‌ها ایجاد نکردند؟

موسوی‌چلک: من هیچ وابستگی به هیچکدام از دولتها ندارم اما باید بگویم ما در دولت احمدی‌نژاد، برای کار کردن آزادی عمل بیشتری از بعضی دوره‌های دیگر داشتیم. در دولت جدید هنوز نمی‌توان نظر داد و باید صبر کنیم حداقل یک سال بگذرد اما در دولت آقای احمدی‌نژاد به عنوان مثال نخستین سامانه بانک اطلاعات آسیب‌های اجتماعی راه‌اندازی شد در حالی که ما این کار را در دولت آقای خاتمی نمی‌توانستیم انجام دهیم.

چرا نمی‌توانستید؟

موسوی‌چلک: در دولت آقای احمدی‌نژاد با ما به عنوان مدیران میانی کاری نداشتند و هر جا به حمایت نیاز داشتیم انجام دادند. آزادی عمل در آن زمان برای ما برای کار کردن بیشتر بود به ویژه از سال 86 تا سالهای 89 و 90. سند آسیب‌های اجتماعی در تمام استان‌ها اجرا شد، اورژانس اجتماعی، پایگاه خدمات، بانک اطلاعات، توجه به رشته‌های آسیب‌های اجتماعی در دانشگاه‌ها و چندین مورد دیگر در آن فضا بود که اجرایی شدند. در دولت جدید مشکلی که داریم این است که آدم‌های اقتصادی مدعی وارد حوزه اجتماعی شده‌اند در حالی که توانمندی مدیریت حوزه اجتماعی را ندارند و ادامه این شرایط حوزه اجتماعی را زمین‌گیر می‌کند.

معیدفر: باید این مساله را ارگانیک ببینیم. من وقتی آمار پرونده‌های آسیب‌ها و مشکلات اجتماعی را مقایسه می‌کنم بین آمار سال‌های 85 تا 91، پرونده‌ها از آمارهای وخیم حکایت می‌کنند. به عنوان مثال میزان قتل در این فاصله چهار برابر شده است، پرونده‌های نزاع و درگیری 27 برابر شد. اینها نشان می‌دهد که احتمالا دو اتفاق افتاده است، این که به دلیل سیاست‌های غلط زیرساختی این آمارهای جرایم در حال افزایش است ضمن این که باید دید برای این آسیب‌ها چه کارهایی انجام داده‌ایم و چقدر آنها را کنترل کرده‌ایم. مشکل الان ما در ارتباط با مساله آُسیب‌ها این است که قضیه را کاملا دولتی نمی‌بینند و از طرف دیگر می‌ترسند چنین آماری را گزارش کنند چون این آمارها را به خودشان می‌گیرند. البته باید هم به خودشان بگیرند چون جامعه را از کار انداخته و نگذاشته‌اند جامعه‌ای باشد که خودش می‌تواند روی پای خودش بایستد و برای مواجهه با آسیب‌ها و در حوزه‌های اقتصادی و سایر حوزه‌ها خودش فعال باشد.

موسوی‌چلک: در کشور ما روند رشد آسیب‌های اجتماعی به هیچ دولتی محدود نمی‌شود. ما از دوران سازندگی اصلا این بخش را فراموش کرده‌ایم و در یک مقطعی بروز و ظهور پیدا می‌کند و مشهودتر می‌شود. اگر در سال اول دولت آقای احمدی‌نژاد آمار طلاق بالا می‌رود همه چیز به آن دولت برمیگردد؟ طبیعتا اینطور نیست. ما در حوزه اجتماعی روندی را در ایران داریم که در تمام دولت‌ها بی‌توجهی به حوزه اجتماعی بوده و اگر هم گاهی حرکتی انجام می‌شده و دولت وارد می‌شده وقتی بوده که گزارشی در رسانه‌ها منتشر شده و موجی ایجاد می‌شده است. وقتی سیاست اجتماعی مدون و ابلاغی نداریم یعنی نمی‌دانیم کجا می‌رویم. یک مسئول می‌گوید طرح امنیت اجتماعی اجرا می‌شود و یکی دیگر می‌گوید اجرا نمی‌شود. تنها زمانی که در کشور ما روند رشد آسیب‌های اجتماعی کند بود سال‌های 76 و 77 بود که به زیر 10 رسیده بود و 7 و پنج درصد بود. آن هم به دلیل نشاطی بود که در فضای سیاسی ایران ایجاد شده بود و دوباره بعد از آن روند رو به رشد آسیب‌های اجتماعی را شاهدیم.

ابهری: یک مثلث باعث شده است در تمام دوره‌ها آسیب‌های اجتماعی به اینجا برسد. یکی از آنها سیاست‌زدگی است. نهادهای مرتبط با امور اجتماعی شده‌اند سکوی پرتاب سیاسی. سیاست‌زدگی ارکان نهادهای فعال در امور اجتماعی را می‌گیرد. دومین مورد مخفی‌کاری است. ما چند نفر آسیب‌شناس هستیم که نسبت به مسائل مختلف هشدار می‌دهیم و هیچ نهاد و مسئولی با مردم درباره این مسائل شفاف حرف نمی‌زند. یک روز گفتیم اجازه بدهید بیاییم در تلویزیون درباره ایدز حرف بزنیم، اجازه ندادند و گفتند اشاعه فحشاست، الان می‌گویند بیایید حرف بزنید که دیگر خیلی دیر است. کمرنگ شدن نقش مردم هم مساله دیگری است که به این مشکلات دامن زده است. در تمام این سال‌ها عزاداری و جشن و اداره مساجد و تمام مراسم دولتی شده است در حالی که ایران باسابقه‌ترین ان‌جی‌اوها را در دنیا دارد؛ هیات‌های مذهبی، صندوق‌های قرض‌الحسنه و بسیاری از موارد دیگر ان‌جی‌اوهای غیردولتی بودند.

چه اتفاقی افتاده که در حالی که مردم قبلا خودشان وظایفی را در اجتماع انجام می‌دادند، حالا همه چیز به دولت سپرده‌ شده و نتیجه هم افزایش آسیب‌های اجتماعی شده است؟

معیدفر: این کاری است که خود دولت انجام داده و جامعه را از کار انداخته است. الان مشکلات عظیمی که به سمت خانواده می‌رود و سونامی که خانواده را در معرض خطر قرار داده است مثل طلاق، قتل‌های خانوادگی و مسائلی از این قبیل به این دلیل است که در کشور ما یک نهاد اجتماعی پذیرفته شده به نام خانواده و هیچ نهاد اجتماعی دیگری را حاضر نیستند قبول کنند در نتیجه اگر یک روز این خانواده توسط طایفه، خویشاوندان بزرگترها و … مورد حمایت بود الان دیگر آن حمایتها را ندارد، تمام فشارهای جامعه را دارد و دچار مشکل می‌شود. ما الان دیگر نمی‌توانیم طایفه و قبیله داشته باشیم اما می‌توانیم اجازه دهیم خود مردم دور هم جمع شوند و در حوزه آسیب‌های اجتماعی کاری انجام دهند.

موسوی‌چلک: در گذشته نظارت اجتماعی نانوشته توسط مردم وجود داشت، در کوچه و محله احساس امنیت وجود داشت و مردم مسئولیت‌پذیر بودند و حمایت اجتماعی انجام می‌دادند ولی الان حتی در آسانسور یک آپارتمان هم به سختی احساس امنیت وجود دارد. در امور اجتماعی دولت‌ها فقط باید تسهیلگر باشند در حالی که دولت ما مجری شده است. گستردگی و پیچیدگی و تنوع مسائل اجتماعی به قدری زیاد است که هیچ دولتی نمی‌تواند به تنهایی در این بخش موفق باشد.

ابهری: الان مردم در پیشگیری اصلا به حساب نمی‌آیند. ما 22 نهاد و سازمان پیشگیری‌کننده داریم و میلیاردها تومان هم بودجه دارند اما وضعیت این شده است. الان 80 درصد ترک اعتیاد بر عهده بخش خصوصی است و من نمی‌دانم بهزیستی چکار می‌کند بعد معاون بهزیستی می‌گوید ما توان مقابله با کمپ‌های غیرمجاز را نداریم. اگر ندارید پس کاملا کار را رها کنید و بودجه هم نگیرید تا مردم آن را درست کنند. مردم کنار گذاشته شدند و خانواده‌ها محو شدند تا این که نقش نهادهای مدنی کمرنگ شد و دچار یک بی‌تفاوتی مدنی شده‌ایم که زایشگر بی‌سامانی اجتماعی شده است و انواع آسیب‌های اجتماعی را شاهدیم. امور اجتماعی ما دست افراد متخصص نیست و اگر دست آنها بود الان وضعیت به این شکل نبود.

پس تاکیدی که برای بهتر شدن وضعیت آسیب‌ها دارید این است که به نهادهای مردمی مجال عمل بیشتری داده شود؟

موسوی‌چلک: ما چهار مرحله را در بخش غیردولتی در ایران داریم. یکی مربوط به زمان قبل از آقای خاتمی بود که عملا تشکل‌های غیردولتی در بخش اجتماعی خیلی مجالی برای کار نداشتند و خیلی تاثیرگذار نبودند، دوره دوم زمان آقای خاتمی بود که رشد گسترده تشکل‌های دولتی را شاهد بودیم و باعث شد در دوره بعدی نگاه به آنها نگاه امنیتی باشد، الان هم یک مقدار به این سمت می‌رویم که تشکل‌ها فعالتر باشند اما تشکلهای مردمی را می‌خواهند که رویکرد دولتی داشته باشند و در چنبره خودشان باشند در حالی که تشکل دولتی باید استقلال داشته باشد و به دولت‌ها نیازمند نباشد. الان فضا برای تشکل‌های دولتی بازتر از قبل شده است ولی من درباره استمرار این روند به ویژه در حوزه آسیب‌ها نگرانم. درباره آسیب اجتماعی مانند اعتیاد این مشکل کمتر وجود دارد اما آیا درباره حوزه‌هایی مانند خشونت جنسی، کودک‌آزاری، روسپی‌گری و فرار از خانه هم این اجازه‌ها داده می‌شود؟ تشکل‌های دولتی نمی‌آیند بگویند روسپی‌گری وجود دارد و سن آن کاهش یا افزایش پیدا کرده است. چه کسی باید این هشدارها را بدهد جز تشکل‌های غیردولتی؟ اما الان تشکل‌های غیردولتی که در این بخش‌ها هشدار بدهند را نداریم.

معیدفر: در دوره آقای روحانی نسبت به نهادهای مدنی بیشتر احساس خطر می‌شود چون نگرانی وجود دارد که نوعی خطر و تهدید ایجاد شود اما در دوره آقای احمدی‌نژاد به قدری فضا امنیتی بود که آنها اصلا نمی‌توانستند خطر محسوب شوند. کشور ما باید تکلیفش را مشخص کند که می‌خواهد به نهاد اجتماعی دیگری هم فکر کند یا احساس می‌کند آنها تهدیدند. نگاهی که به سازمان‌های مردم‌نهاد و جمعیت‌های مختلف می‌شود اشتباه است و باید اصلاح شود.

اقتصاد چقدر موثر است؟ می‌شود امیدوار باشیم که دولت کارهایی برای بهبود وضعیت اقتصادی انجام دهد و به تبع آن آسیب‌های اجتماعی هم کاهش پیدا کند؟

معیدفر: باید به آسیب‌ها از دو زاویه نگاه کنیم. یکی زمینه‌ها و شرایطی که آسیب‌زا هستند و مورد دیگر این که برای ایجاد روند کاهنده چه کاری می‌شود کرد. دو سه دهه است که جامعه ما به دلیل مداخله‌های اشتباه، در حال تقویت زمینه‌های آسیب‌های اجتماعی هستیم بنابراین با سونامی آسیب‌های اجتماعی که در حال ورود به خانه است و این حریم امن را هم تهدید می‌کند مواجهیم. برای برطرف کردن این زمینه‌ها باز هم باید دید یک مداخله دولتی می‌خواهد صورت بگیرد یا نه. اگر صرفا مداخله دولتی باشد، مشکلات را حل نمی‌کند. اگر دولت‌ها سیاست‌هایشان را عوض نکنند و حیات را به جامعه برنگردانند، چه در اقتصاد و تولید چه در فرهنگ و چه در اجتماع، باز هم کاری انجام نمی‌شود. باید کاری کرد جامعه توانمند شود و وارد چرخه اقتصادی اجتماعی و فرهنگی شود. درباره آسیب‌هایی که ایجاد شده است هم باید استراتژی داشته باشیم. تا زمانی که مسئولان نگویند مردم، نخبگان و افراد جامعه، بیایید با همکاری هم مشکلات را حل کنیم مشکلات پابرجا هستند. جامعه ما وفادار است، نخبگان ما وارد عرصه می‌شوند و در صورت این که احساس زنده بودن کنند، وارد عرصه می‌شوند و مشکلات رفته‌رفته کم می‌شود. مثلا درباره این که گفته می‌شود داوطلبانه نیایید یارانه بگیرید، اول باید زمینه‌های اعتماد اجتماعی به وجود بیاید، مردم باید احساس کنند با یک مساله ملی مواجهند و احساس کنند از الان تک تک آنها نقش دارند و اگر عقب نشینی کنند، همه در شکستن کشتی کشور نقش دارند. اگر این اعتماد وجود داشته باشد مسلما همکاری خواهند کرد ولی در غیر این صورت فقط درخواست می‌شود و هیچ همکاری اتفاق نمی‌افتد و فقط یک امید واهی وجود خواهد داشت که مشکلات از بین می‌رود.

ابهری: یکی از عواملی که باعث افزایش آسیب‌های اجتماعی شد اقتصاد است به عنوان مثال اختلاس‌ها باعث ایجاد اضطراب اجتماعی می‌شود. اما به نظر من کمرنگ شدن ارزش‌های اخلاقی و معنوی در جامعه از مسائل اقتصادی پررنگ‌تر است. پلیس‌های درونی جامعه را به طرف بی‌خیالی برده‌ایم و امر به معروف فراموش شده است. وقتی روزه‌ایم، با این که آب و آبمیوه وجود دارد اما آن را نمی‌خوریم اما اگر یک روز ما را اجبار کنند آب نخوریم و خواسته و باور خودمان نباشد،‌ از هر فرصتی استفاده می‌کنیم که آب بخوریم. شیطان‌پرستی و عرفان‌های اقتصادی که ربطی به اقتصاد ندارد. مگر اعتیاد در بین جامعه مرفه وجود ندارد؟ مساله اینجاست که باید برویم به طرف بازگشت به سبک زندگی ایرانی اسلامی خودمان. سال 1368 مقام معظم رهبری به موضوع مهندسی فرهنگی و ناهنجاری‌های فرهنگی اشاره کردند، در سال 92 از وضعیت فرهنگی ابراز نگرانی کردند. وقتی این روند را مطالعه کنیم، اگر فرهیختگان ما به همین موازات حرکت می‌کردند ما الان بهترین نظریات اجتماعی را داشتیم اما افسوس که نخبگان ما خواب بودند. تغییر سبک زندگی که رهبر در نوروز 92 مطرح کردند، زیربنای بسیاری از آسیب‌های اجتماعی است. تغییر سبک زندگی باعث شده سرمایه، مشارکت و اعتماد اجتماعی کم شود.

موسوی‌چلک: اقتصاد هم نقش مهمی دارد اما مساله اینجاست که کسی که درگیر آسیب‌های ناشی از فضای مجازی می‌شود آیا الزاما فقیر است؟ در حوزه اعتیاد طبق آخرین پژوهشی که انجام شد چهار عامل مهم در اولویت هستند؛ لذت، کنجکاوی، تفریح و فرار از مشکلات روحی و اجتماعی. این چهار مورد یک پیام دارد و آن هم این است که افراد دنبال شادی هستند و هرچه مانع شادی شود، راه دیگری برای آن پیدا می‌شود.

شما به آسیب‌هایی در رابطه با لذت اشاره می‌کنید، اما درباره انواع خشونت و نزاع و قتل چطور؟

موسوی‌چلک: بخش مهمی از این مسائل تحت تاثیر همین آسیب‌هایی است که از لذت سرچشمه می‌گیرد. عوارض آن موارد می‌تواند نتیجه‌اش به این خشونت‌ها برسد به طوری که بر اساس بعضی از آمارها بیش از پنجاه درصد کودک‌آزاری و همسرآزاری ناشی از اعتیاد است. آمارها درباره قتل در سال 91 نشان داد قتل عمد کمتر از سال 90 بود ولی در حوزه خانواده از 30 درصد به 31 درصد رسید و هم شوهرکشی دیده می‌شد و هم زن‌کشی. در 20 درصد از این 31 درصد زنان مقتول واقع شده بودند که اعتیاد و مسائل اخلاقی تاثیرگذار بوده‌اند.

پیش‌بینی شما درباره وضعیت آسیب‌های اجتماعی در سال جدید چیست؟

معیدفر: پیش‌بینی من این است که این وضعیت شادی و امید که در مردم ایجاد شده است ادامه پیدا نخواهد کرد. سطوح مختلف جامعه الان منتظرند ببیند چه تغییری اتفاق می‌افتد، از طرفی میبینیم در سطح روابط بین‌الملل کارهایی شده و کمی از تنش‌ها کاسته شده، اما در حوزه داخلی اتفاق خاصی نیفتاده و در حوزه اجتماعی مسائل زیادی داریم و حتی بعضی از سخت‌گیری‌ها بیشتر شده است. به عنوان مثال در حوزه مطبوعات، قبل از انتخابات ما حرف‌هایمان را راحت‌تر می‌زدیم ولی امروز در خود مطبوعات نوعی خودسانسوری شدت گرفته است. البته یک دلیل آن هم این است که هنوز می‌خواهند امید را در بین مردم نگه دارند و کمک شود فضای اعتدالی ایجاد شود. اما این مساله هم هست که دولت خیلی فرصت ندارد چون ممکن است به سرعت این نشانه‌های امید از بین برود و در آن صورت مسلما بسیار وضعیت بدی ایجاد می‌شود چون مردم دیگر همین امیدی را هم که داشتند از دست می‌دهند. به نظر من همانطور که آقای رفسنجانی هم در صحبت‌هایشان اشاره کردند، دولت باید به سرعت به حوزه اجتماعی توجه کند و در حوزه اقتصادی هم کارهای جدی انجام دهد در غیر اینصورت اوضاع خارج از کنترل می‌شود چون مردم صبر خودشان را کرده‌اند.

ابهری: دولت تدبیر و امید، تدبیر جدی برای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی داشته باشد و با نشاط اجتماعی امید را به دل مردم برگرداند تا سرمایه‌های اجتماعی به جایگاه خودشان برگردند و بتوانند با آسیب‌های اجتماعی مقابله کنند. در امور اجتماعی اصلاح‌طلب و اصولگرا نداریم. همه را باید وارد عرصه کرد و از تجارب نخبگان متخصص استفاده کرد تا از این وضعیت خارج شویم. اگر وعده‌های آقای روحانی تحقق پیدا نکند مردم دچار سرخوردگی مدنی می‌شوند و دیگر هیچ چیزی را باور نمی‌کنند. هنوز هم برای این که کاری انجام شود، دیر نشده اما اگر دولت تدبیر و امید هم بخواهد پیشگیری و مقابله را دولتی کند، در سال 93 باید شاهد باشیم که اعتیاد افزایش پیدا کند، روانگردان‌ها جایگزین هرویین و تریاک شوند، آمار خشونت‌های اجتماعی افزایش پیدا کند، خشونت‌های خانگی بیشتر شود، طلاق بیشتر از این شود و با افزایش عرفان‌های نوپدید و کاذب، افزایش جرایم رایانه‌ای، افزایش مواد روانگردان و هجوم شبکه‌های ماهواره‌ای به اخلاق خانواده مواجه باشیم.

موسوی‌چلک: وجه مشخصه آسیب‌های اجتماعی ما در سال جدید آسیب‌هایی است که شادی آنی داشته باشند. رصد آسیب‌ها در سال آینده به مراتب سخت‌تر از گذشته خواهد بود چون آسیب‌ها خانه را هدف گرفته‌اند. آسیب‌های اجتماعی آینده ما در حوزه مواد مخدر صنعتی شادی‌آور، روابط فرازناشویی و سکس، مشروبات الکلی و فضای مجازی است که لذت به همراه دارند. این آسیب‌ها به نحوی هم هستند که با قانون و بخشنامه درست نمی‌شوند، خانه را نشانه گرفته‌اند که در خانه آسیب‌ها ریشه‌دار و مزمن می‌شود که حل آن به مراتب سخت‌تر خواهد بود. 

منبع سایت :وب سایت دکتر سعید معیدفر استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران

ادامه مطلب
[ چهارشنبه دوازدهم آذر 1393 ] [ 20:2 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]

پدیده مرتضی پاشایی 

نوشته شده توسط دکتر سعید معید فر استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران

دهه شصتی‌ها خود را در پاشایی دیدند 

نشانه‌ای از تغییر گروه‌های مرجع جوانان

سونامی سرطان در ایران

دهه شصتی‌ها خود را در پاشایی دیدند

روزنامه آرمان و راه مردم: یکشنبه 25/8/93

محور اصلی اتفاق چند روز گذشته یعنی تجمع برای درگذشت مرتضی پاشایی این است که مرگ پاشایی به عنوان یک جوان که الگوی فرهنگی جوانان بوده  آنها را دچار اندوه فراوان کرده است. پاشایی به عنوان یک جوان 30ساله دهه شصتی به هر دلیل دار فانی را وداع گفته است یک دهه شصتی است که نتوانسته در برابر بیماری دوام بیاورد و به بسیاری از آرزوهایش دست نیافته و پیش از آنکه کامی از این دنیا بگیرد ناکام از این جهان پر کشید و دلیلش سرطانی است که وجودش را بلعید. متاسفانه مشاهده می‌شود خبرهای در رابطه با افزایش بیماری سرطان کم نیست و گویا این اخبار تمامی ندارد و به واقع «سونامی سرطان» هستی ما را تهدید می‌کند و هر روز مرگ را به خود نزدیک‌تر می‌بینیم. چرا باید مرتضی پاشایی در 30 سالگی به دام سرطانی کشنده بیفتد؟! آیا زمان آن نرسیده که بنگریم با محیط‌زیست چه کرده‌ایم؟ بهتر است واقعیات را درک کنیم و منشا استرس‌ها و آلودگی‌ها را بشناسیم و آنها را درمان کنیم. لازم است دریابیم انواع پارازیت‌ها می‌تواند بر سلامت اثر بگذارد. پاشایی در سن 30 سالگی فوت کرد و جوانان دهه شصتی خودشان را در پاشایی می‌بینند کسی که به آرزوها و خواسته‌هایش نرسید. هرجا آمدند خود را تخلیه کند و ناراحتی‌هایش را بیان کنند به نوعی با او آنها مدارا نشد. مرتضی پاشایی به پیش آمد به‌رغم انواع ناکامی‌ها و مشکلاتی که گریبان اغلب دهه شصتی‌ها را گرفته است و حال که چشم از این جهان بسته تمام آن مشکلات، جوانان امروز را با پاشایی همزیست و همصدا کرده است و نهایتا مرتضی پاشایی با مرگ خود صدای درونی جوانان دهه شصتی را برانگیخته است آنان که بارها پیام داده‌اند که ما را باور کنید اما این پیام آنطور که باید شنیده نشده است. جوانان خود را در یک هنرمند از نسل خود انتخاب کرده‌اند و این واقعیت حکایت از آن دارد اقداماتی که در طول سال‌های گذشته تندروها برای تخریب بزرگان و شخصیت‌های علمی و فرهنگی و هنرمندان انجام داده‌اند موجب شده امروز جوانان الگوی خود را تغییر دهند و این تنها می‌تواند یک دلیل داشته باشد و آن این که سالها افراد مورد علاقه این قشر در معرض تخریب واقع شده‌اند و نهایتا امروز جوانان به سراغ مرتضی پاشایی رفتند که شاید خیلی هم شناخته شده و مشهور نیست و این نشان می‌دهد که اگر شخصیت‌های مورد علاقه جوانان مورد هجمه قرار بگیرند آنها به سراغ کسی می‌روند که از جنس خودشان است که حتی معروفیتی در حد بالا ندارد و با آن همذات‌پنداری می‌کنند. به همین دلیل امروز مشاهده می‌شود که جوانان با فوت مرتضی پاشایی، جوانی از نسل دهه60 گرد یکدیگر جمع می‌شوند و سرود می‌خوانند و در غم از دست دادنش تجمعی بزرگ شکل می‌گیرد. پیامی که می‌تواند برای مخاطبان جوان نوعی پاسخ به آنچه به عنوان نگرش جوانان و همنوعان خود دارند مورد دقت نظر قرار گیرد. پیامی که انتظار می‌رود به خوبی شنیده شود و برای ایجاد فضای مساعد برای تنفس جوانان از روش همان‌ها به طور صحیح استفاده شود. پتانسیلی که می‌تواند در همه شرایط به نیروی آنها تکیه کرد. نباید  دیگر شاهد این باشیم که جوانانمان از عدم‌درک صحیح توسط برنامه‌نویسان و برنامه‌ریزان گلایه سر دهند  باید خواسته‌های جوانان را دراولویت قرار دهیم و با منش جوانی با آنها روبه‌رو شویم .

به تغيير رفتار نسل جوان توجه كنيم

روزنامه اعتماد: یکشنبه 25/8/93


سعيد   معيدفر، استاد دانشگاه:  درباره تفاوت اين خبر با اتفاقات ديگر كشور مي توان گفت كه اين خواننده خوب كشور 30 سال داشت و طرفدارانش از هم نسل هاي او بودند كه همه به نوعي دهه شصتي به حساب مي آيند. اين نسل خود را نسل سوخته معرفي مي كند و آنها نسلي هستند كه جامعه آنها را فراموش كرده و مشكلات فراوان اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي دارند. اين در حالي است كه نسل هاي گذشته به آنها اجازه ظهور نمي دهند و مانع آنها مي شوند. نسل جوان كشور گروه مرجع و الگوي خودش را تغيير داده است، زماني بود كه نسل ها معمولا از نسل هاي گذشته خود الگو مي گرفتند اما نسل جوان كشور خودش را به عنوان مرجع قبول دارد و كارهايي كه بخواهد را انجام مي دهد. مهم ترين دليلي كه خودشان را به عنوان مرجع معرفي مي كنند فراموش شدگي آنهاست و حل نشدن مشكلات اقتصادي و اجتماعي كه هرروز با اين مشكلات دست و پنجه نرم مي كنند. نسل جوان ايران گروه هاي سياسي را به عنوان گروه مرجع قبول ندارد و بيشتر به سمت گروه هاي فرهنگي و هنري آمده است و آنها را قبول مي كند. يكي ديگر از جنبه هاي اين اتفاق مساله سرطان است. كشور ما مشكل زيادي در اين باره دارد، ما با سونامي سرطان روبه رو هستيم كه از مشكلات محيط زيستي و آلودگي هواست و هرروز ما خبر فوت يكي از نزديكان خود را در سنين پايين مي شنويم. مجموعه اين رفتارها و اتفاقات باعث مي شود تا جوانان نسبت به اين نكات واكنش نشان دهند و به نوعي به اين مشكلات اعتراض كنند. ما با مسائل جوانان به صورت حذفي برخورد مي كنيم و گاهي اوقات با انواع و اقسام طرح ها جوانان را تهديدي براي جامعه به حساب مي آوريم اين در صورتي است كه واقعيت اين گونه نيست و جوانان به فكر كشور خودشان هستند. محدود كردن جوانان نسبت به موسيقي يكي ديگر از جنبه هاي ماجراست. در كشور ما هر سبك موسيقياجازه فعاليت ندارد به همين دليل تنها موسيقي پاپ است كه فعاليت مي كند، جوان دوست دارد نقد داشته باشد به شرايط و همين به جامعه كمك مي كند، وقتي از طريق هنر مي خواهد اين كار را انجام دهد به سمت موسيقي پاپ مي آيد. پاشايي شعرها و آهنگ هاي آرام و غمگيني داشت كه نسل فراموش شده ايران با آن همدردي مي كرد. ما نياز داريم تا مسوولان نياز جوانان را به خوبي درك كنند و آن گاه براي آنها تصميم بگيرند و جاي جوانان نياز سنجي نكنند. متفاوت بودن اين نسل نسبت به نسل گذشته ويژگي خوبي به شمار مي آيد تا آنها به جامعه كمك كنند. اعتراض آنها تهديد به حساب نمي آيد بلكه گذر جامعه ايران از نسلي به نسل ديگر است كه بايد مورد توجه مسوولان قرار گيرد. 

نشانه‌ای از تغییر گروه‌های مرجع

روزنامه شهروند:یکشنبه 26/8/93

واکنش به مرگ مرحوم مرتضی پاشایی که دیروز و روزهای گذشته به مهم‌ترین اتفاق اجتماعی ایران تبدیل شد به یک عبارت یک پدیده اجتماعی است و به عبارتی دیگر بهانه‌ای برای بروز پدیده‌های اجتماعی دیگر است. با نگاهی به آنچه دیروز در تهران گذشت پی‌بردیم به مسائل جوانان دهه 60 و 70 که فراموش شده‌اند و صدای آنها شنیده نمی‌شود،توجه‌ای نشده است. جوانانی که دایم به‌عنوان تهدید به حساب می‌آیند و با آنها برخورد امنیتی می‌شود. مرگ پاشایی 30ساله که ناکام از دنیا رفت، نشان‌دهنده ناکامی نسل دهه شصتی‌هاست، نسلی که در همه زمینه‌ها به مشکل خوردند و کسی صدای آنها را نشنید و این مساله‌ای عمومی و فراگیر برای این نسل است و پاشایی یکی از همان دهه‌شصتی‌ها، نماینده این ناکامی‌هاست و به همین دلیل هم جوان‌ها حامی او هستند و دهه شصتی‌ها کارگزار و کنشگر اصلی این پدیده اجتماعی در روزهای اخیر بودند.
مرگ مرحوم پاشایی و پیامدهای اجتماعی آن نشان‌دهنده نکات دیگری هم هست از جمله این‌که نشان می‌دهد گروه‌های مرجع در جامعه ایران در حال تغییرند و نسل نوی ما در حال تغییر دادن گروه‌های مرجع خودش است و به جای گروه‌های مرجعی که از یک یا دو نسل قبل‌تر بودند و سال‌هاست تخطئه شدند حالا افراد دیگری انتخاب می‌شوند. جوانان در مراسم تشییع مرتضی پاشایی پیام می‌فرستند که ما از بین خودمان فرد یا افرادی را انتخاب می‌کنیم که می‌تواند یک هنرمند و موزیسین باشد. آنها نشان می‌دهند که یک خواننده پاپ که مدتی هم به‌طور زیرزمینی فعالیت می‌کرده و چندان هم در عرصه عمومی مشهور نبوده و خیلی‌ها هم فکر نمی‌کردند که با چنین استقبالی تشییع شود بین جوانان نه‌تنها غریب نبوده بلکه آشنا و محبوب بوده. جوانان او را می‌شناسند با او هم‌ذات‌پنداری می‌کنند و خود آنها نقشی را که او باید بازی کند را بازی می‌کنند.
نکته دیگری که درون این اتفاق هست همدردی جامعه با بیماری است که موجب مرگ مرحوم پاشایی شد. ایران درگیر سونامی سرطان است و سرطان که قبلا گروه‌های سنی بالا را تهدید می‌کرد امروز گروه‌های سنی جوان و نوجوان و حتی کودکان را درگیر خود کرده است و بحران مدیریتی که در عرصه محیط‌زیست داشتیم شرایطی را فراهم کرده که انواع سرطان‌ها در کشور به‌شدت افزایش یافته و هر روز دوست، فامیل یا همسایه‌ای را قربانی می‌کند. مردم قربانیان سرطان را می‌بینند، فهرست بلندبالایی که نشان می‌دهد که ما با چه مشکل و معضل جدی‌ای روبه‌رو هستیم. حواشی مرگ پاشایی در عین حال نشان نوعی اعتراض به این وضع و افزایش آمار سرطان هم هست. سرطانی که همه افراد جامعه را تهدید می‌کند و مرگ خاموشی که با کلی هزینه روی دست مردم مانده است. این اعتراض متوجه مدیرانی است که به جای اندیشیدن به مسائل جامعه مردم به‌دنبال رقیب‌کشی و حل‌وفصل خصومت‌های سیاسی و جناحی‌شان هستند. در چنین شرایطی پاشایی ‌می‌شود پرچم اعتراض مردم به این وضعیت، به افزایش سرطان، به ناکامی یکی از فرزندان دهه 60، دهه شصتی‌ها می‌آیند و حتی بخشی از نسل پیش از خودشان را هم دنبال خودشان می‌کشانند، نسلی که هرکدام‌شان یک مرتضی پاشایی هستند.


منبع سایت:وب سایت دکتر سعیدمعیدفر استادجامعه شناسی دانشگاه تهران

ادامه مطلب
[ چهارشنبه دوازدهم آذر 1393 ] [ 19:23 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]
عقب نشینی طبقه متوسط مصیبت بار است

خلاء حضور طبقه متوسط و ظهور پدیده ای به نام احمدی نژاد 

نوشته شده توسط دکتر سعید معیدفر استادجامعه شناسی دانشگاه تهران

طبقات اجتماعی، به سه دسته اصلی تقسیم می شوند؛ طبقات بالا، پایین و متوسط. طبقات بالا جمعیت بسیار محدودی هستند و زیر پنج درصد قرار می گیرند و صاحبان سرمایه هستند. همچنین از توان و بنیه اقتصادی بالایی برخوردارند. گروه دوم طبقه پایین نام دارد که معمولا فاقد سرمایه های کلان هستند و معمولا درآمدی در حد معاش و گاهی زیر خط فقر دارند

با روی کار آمدن دولت حسن روحانی نام طبقه متوسط بیشتر از گذشته بر سر زبان ها افتاد. اعضای دولت و مسئولان نه تنها این واژه را بیشتر به کار می برند بلکه در صدد هستند با ارائه تسهیلاتی مثل وام های هشتاد میلیونی مسکن یا با یادآوری این مطلب که این طبقه در حوزه های مختلف فعال هستند و بار اصلی مشکلات را بر دوش می کشد؛ به نحوی از خجالت این طبقه دربیایند.

توجه مسئولان فعلی به طبقه متوسط می تواند دلیلی بر عدم توجه دولت گذشته که به صورت واضح سعی در کسب آرا از سوی طبقات پایین را داشت، باشد. کارشناسان می گویند طبقه متوسط در هر جامعه نقش بسیار موثر در جریان های سیاسی و اجتماعی دارد و هدایت این جریان ها به عهده گرفته است. اما چرا این طبقه از سوی دولت پیشین نادیده گرفته شد؟ آیا روی کار آمدن این دولت و نتایج آن که شامل مشکلات عدیده اقتصادی، اجتماعی و … بود، نتیجه تصمیم گیری های این طبقه برای عدم حضور فعال در جامعه بوده است؟

خبرنگار پیام نو با سعید معیدفر، جامعه‌شناس و دانشیار بازنشسته گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران درباره نقش طبقات متوسط در جامعه، تاثیرآن در جریان های سیاسی و اجتماعی و پیامدهای عقب نشینی و کناره گیری آن ها از جریان های حساس و سرنوشت ساز جامعه به گفت و گو نشسته است؛

تعریف طبقه متوسط چیست؟ این طبقه به لحاظ اقتصادی و معیشتی در چه سطحی قرار دارد و به طور کلی در طبقه بندی جامعه این طبقه در کجا قرار می گیرد و چند درصد از افراد جامعه را شامل می شود؟

طبقات اجتماعی، به سه دسته اصلی تقسیم می شوند؛ طبقات بالا، پایین و متوسط. طبقات بالا جمعیت بسیار محدودی هستند و زیر پنج درصد قرار می گیرند و صاحبان سرمایه هستند. همچنین از توان و بنیه اقتصادی بالایی برخوردارند. گروه دوم طبقه پایین نام دارد که معمولا فاقد سرمایه های کلان هستند و معمولا درآمدی در حد معاش و گاهی زیر خط فقر دارند. این دسته افرادی هستند که عمدتا به فعالیت های یدی مثل کارهای کشاورزی یا خدماتی مشغول هستند. در میان این دو دسته، طبقه متوسط قرار می گیرد که به لحاظ اقتصادی می تواند درآمدهایی داشته باشند که علاوه بر مخارج معیشتی صرف ارتقاء فرهنگی و فکری آن ها شود. طبقه متوسط، به لحاظ معیشتی افرادی معتدل هستند که در کارهای فرهنگی مشغول هستد. مثل معلمان و دانشگاهیان یا در کارمندان اداری، یا ممکن است در مشاغل آزاد باشند. هنرمندان و اهالی فرهنگ هم عمدتا در این طبقه قرار می گیرند.

طبقات متوسط، بالا و پایین، چند درصد از مردم جامعه را تشکیل می دهند؟

در ایران درصد بسیار کمی طبقات بالا و بقیه طبقات متوسط و پایین هستند. گاهی آنقدر شرایط اقتصادی و توسعه ای جامعه مشکل است که اغلب افراد در طبقات پایین قرار می گیرند ولی به لحاظ اقتصادی و اجتماعی معمولا بیشترین سهم و درصد متعلق به طبقات متوسط است. طبقات بالا معمولا بین ۲ تا ۵ درصد در نوسان هستند. طبقات پایین تقریبا بین ۲۰ تا ۳۰ یا ۴۰ درصد هستند. طبقات متوسط هم چیزی حدود ۷۰ درصد و پایین تر از آن هستند که می تواند تا ۴۰درصد هم تغییر پیدا کند. این آمار در جوامع مختلف متفاوت است. معمولا در جوامع توسعه یافته، طبقات متوسط درصد وسیعی را به خود اختصاص می دهند اما در جوامع در حال توسعه این رقم کوچک تر است و طبقات پایین درصد بالاتری را به خود اختصاص می دهند.

نقش طبقه متوسط در تغییر و تحولات اجتماعی در چه سطحی است؟

امروز طبقات متوسط نقش فعالی در تحولات جامعه دارند. به خصوص تحولات فرهنگی و اجتماعی و حتی تحولات سیاسی. معمولا طبقه متوسط در این تحولات، راه بلد و پیشرو است. در عین حال دیدگاه های انسانی و نگاه های فرهنگی بهتری نسبت به طبقات دیگر دارد و تقریبا می شود گفت که در دنیای معاصر، این طبقه محور اصلی تغییر و تحولات جامعه به حساب می آید.

چرا نقش طبقات بالا و پایین کم تر است؟

طبقات پایین آنقدر درگیر مسائل معیشتی و زندگی اولیه هستند که اصلا نمی توانند در تحولات نقش داشته باشند و درگیر نان شب هستند و طبقات بالا هم درگیر مسائل اقتصادی و رفاه هستند و علی رغم این که فرصت های بسیاری برای فعالیت های دیگر دارند اما دغدغه هایشان بیشتر دغدغه های اقتصادی است. البته در طبقات بالا هم این گرایش ها وجو دارد اما اغلب این گونه نیست.

وقتی رئیس یک دولت که خود را طرفدار و خادم قشر محروم و پایین معرفی می کند و حتی سعی می کند ظاهری شبیه ظاهر افراد این طبقه – با توجه به شرایط اجتماعی- از خود نشان دهد، آیا این می تواند دلیلی بر متعلق بودن او به طبقه پایین باشد؟

فردی که در چنین موقعیتی قرا می گیرد باید تا حدی از شرایط  سیاسی، فکری، فرهنگی طبقه مذکور برخوردار بوده و دغدغه هایی را داشته باشد. این برای طبقات پایین مقدور نیست البته ممکن است بعد از گذشت یک یا دو نسل طبقات پایین خود را به طبقات بالا برسانند و به عنوان مدیر یک کشور، انتخاب شوند آن وقت است که دیگر عملا طبقه پایین نیستند.

میزان تاثیرگذاری طبقه متوسط در جریان های سیاسی، اجتماعی مثل انتخاب رئیس جمهور، تا چه حد است؟ اگر یک کاندیدای ریاست جمهوری مثل آقای احمدی نژاد،  خود را نماینده قشر پایین معرفی کند، این نشان می دهد که طبقه پایین اورا انتخاب کرده یا طبقه متوسط؟ و یا طبقه متوسط رای نداده؟  یا درآن برهه از زمان طبقه متوسط ما کمتر و طبقه پایین ما بیشتر بوده؟ میزان تاثیرگذاری و نقش طبقات در شرایط سیاسی، اجتماعی جامعه تا چه حد است؟ 

آقای احمدی نژاد که خود را نماینده طبقات پایین می دانست، قاعدتا نمی توانست متعلق به طبقه پایین باشد. حداقل در طبقه متوسط بود و این که خود را نماینده آن طبقات می داند و جهت گیری به آن سمت دارد باید ارزیابی کرد که آیا در دوران مدیریت ایشان وضعیت طبقات پایین و محروم بهتر شد؟ انتخابات سال گذشته نشان داد که مردم چنین درکی را ندارند؛ همان طبقات پایین و شهرهای دورافتاده به آقای روحانی رای دادند. این نشان داد که جریان قبلی نتواسته به طبقات پایین کمک کند زندگی بهتری را داشته باشند اما اینکه مردم در سال ۸۴ احمدی نژاد را انتخاب کردند به این دلیل بود که در انتخابات، طبقه متوسط شرکت نکرد؛ این طبقه نقش پیشرو و بسیار تعیین کننده ای را دارد و اگر طبقه متوسط به یک کاندیدا متمایل شود شرایط عوض شده و معمولا طبقات محروم ، طبقات متوسط را الگوی خود قرار می دهند چرا که روزمرگی فرصت انتخاب درست را از آن ها می گیرد. بنابراین وقتی طبقات متوسط  فعال و باانگیزه باشند، معمولا طبقات پایین هم تابع آن ها می شوند.

دلیل عقب نشینی طبقه متوسط از انتخابات سال ۸۴ چه بود؟ چه شرایطی سبب می شود که این طبقه از تاثیرگذاری خود در شرایط اجتماعی و سیاسی جامعه غافل شود یا انصراف دهد؟

اتفاقی که سال ۸۴ در ایران رخ داد دارای یک پیشینه است. می توان گفت از دوران آقای خاتمی به ویژه همان دور اول که طبقه متوسط خیلی فعال وارد شد و آقای خاتمی با رای بسیار بالایی پیروز شد، در کشور، اتفاقاتی رخ داد که طبقه متوسط به شدت سرخورده شد و عقب نشینی کرد. در شرایط سیاسی و بن بست هایی که به وجود آمد، فشاری که اقتدراگرایان ایجاد کردند؛ انقباضی که در رسانه ها به وجود آمد و فشارهایی که به دانشگاه ها و .. وارد شد؛ حتی انتخابات دور دوم، همه مسائلی بود که سبب شد طبقه متوسط دلسرد شده و عقب نشینی کند. ازسوی دیگر محمود احمدی نژاد در خلاء و عقب نشینی طبقه متوسط، موفق شد. یک سال پیش از آن هم طبقه متوسط در انتخابات مجلس و پیش از آن شورای شهر عقب نشینی خود را آغاز کرده بود. به همین دلیل گروهی سنگر به سنگر سعی کردند در خلاء طبقات متوسط، طبقات محروم را به سمت خود بکشانند.

به این ترتیب، انتخابات برگزار شد با این تصور که آن ها پیروز شده اند اما کاری که پیش از آن انجام داده بودند بی انگیزه کردن طبقات متوسط بود که بتوانند قدرت را در خلاء آن ها به دست بیاورند که این کار را هم کردند. بنابراین روی کارآمدن آقای احمدی نژاد و پیش از آن انتخابات مجلس و شوراها، نتیجه عقب نشینی طبقه متوسط بود که اگر فعال بود، نه اکثریت مجلس هفتم، نه شورای شهر دوم و نه احمدی نژاد هیچ یک رای نمی آورند.

پیامدهای این عقب نشینی در جامعه چه بود؟

پیامدهای عقب نشینی طبقه متوسط بعدا مشخص شد که چه مصیبت هایی ایجاد شده است. سال گذشته با این وجود که طبقه متوسط هنوز جان نگرفته و هنوز مردد مانده بود، طبقه محروم متوجه عوام فریبی کسانی که قبلا سنگ آن ها را به سینه می زدند شدند و عملا خودشان یک نه به کسانی که آن ها را فریب داده بودند، گفتند. جالب بود که بیشترین آرای آقای روحانی از شهرهای کوچک و شهرستان های محروم بود که عمدتا از طبقات پایین یا طبقات متوسط رو به پایین بودند.


منبع سایت:وب سایت دکتر سعیدمعیدفر استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران

ادامه مطلب
[ چهارشنبه دوازدهم آذر 1393 ] [ 19:17 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]

Robert K. Merton 1910-2003


Merton on Structural Functionalism

By Frank W. Elwell

Robert King Merton (1910-2003) is a self-styled “Durkheimian,” writing very much in the functional tradition. In conceiving of society as a system it becomes natural to see it, like other systems, as composed of parts that are interrelated and whose operations have consequences on the whole. For example, when examining a simple system like the human body it becomes readily apparent that the various organs are interrelated and impact the overall health of the body. So is it with sociocultural systems. Functional analysis is a consequence of thinking of society as a total system. Functionalism is the analysis of social phenomena in terms of their effect on other phenomena and on the sociocultural system as a whole.

The functional orientation has long been implicit in biology and physiology, as well as in the social sciences of anthropology, economics, and sociology. Social scientists as diverse as Malthus, Spencer, Marx, Durkheim, and Weber have each engaged in describing the interrelationships between social phenomena. To take a famous example, Weber wrote of the effect that a religious belief, what he called the “Protestant Ethic,” had on the rise of capitalism. In a more explicit functional reference, Durkheim wrote of the “functions” of criminal punishment in terms of its impact upon criminal behavior as well as its effect on society as a whole (it serves to bind society together, making explicit the rules as well as building consensus around these rules).

obert K. Merton’s signal contribution to functionalism lies in his clarification and codification of functional analysis. Specifically, Merton:

  1. strips functionalism bare of the unexamined and insupportable assumptions of many of its practitioners,
  2. broadens the analysis to incorporate change as well as stability,
  3. makes critical distinctions between functions and personal motives,
  4. develops a descriptive protocol for functional analysis to guide the analyst in social observations, and
  5. engages in the functional analysis of a variety of sociocultural phenomena to demonstrate the utility of the perspective.

One assumption of traditional functionalism is that all widespread activities or items are functional for the entire system. Functional unity, Merton stated, cannot be assumed; at most it is an empirical question to be determined by social research. Further, it is possible for some social or cultural items to have functions for some groups within a social system and not for others. Instead, Merton offered a “provisional assumption” that widespread and persisting sociocultural forms have a “net balance” of positive over negative consequences.

 second assumption of traditional functionalism is that all such prevalent activities and cultural elements have sociological functions and are therefore necessary for the maintenance of that system. Sociocultural systems may well have functional needs or prerequisites, Merton asserted, but these needs may be met by a diversity of forms. Calling it a “major theorem of functional analysis,” Merton asserted that “just as the same item may have multiple functions, so may the same function be diversely fulfilled by alternative items” (Merton 1948/1968, 87–88).

One of the charges hurled against functional analysis in the 1940s and 1950s, and still echoed today, is that functionalism is an inherently conservative perspective devoted to preserving the status quo. Merton suggested that this charge is due to the fact that analysts, chiefly in anthropology, have adopted these postulates that are untenable and unnecessary to the functional orientation. To offset the focus on stability of traditional functionalism, Merton introduced the concept of “dysfunction.” Whereas functions contribute to the adjustment of the system, dysfunctions are those consequences that lead to instability and ultimately change. The analyst must recognize, Merton asserted, that institutional structures and cultural elements are interrelated and mutually supporting, and that the dominant orientation of sociocultural systems is to stability. “As we survey the course of history, it seems reasonably clear that all major social structures have in due course been cumulatively modified or abruptly terminated. In either event, they have not been eternally fixed and unyielding to change” (Merton 1948/1968, 95).Merton insisted that social structures can only be analyzed in terms of both statics (stability) and dynamics (change). The concept of dysfunction allows functional theory to focus on change. The concept of dysfunction is based on tension, strain, or contradictions within component elements of sociocultural systems. Dysfunctional elements create pressures for change within the system (Merton 1948/1968, 176). Social mechanisms within the system, including the interrelation and predominantly mutually supporting elements of the system, operate to keep these strains in check, attempting to limit or minimize change of the social structure. However, such mechanisms are not always effective, and the accumulation of stress and resulting conflict often cause systemic change. One of the primary goals of functional analysis is to identify these dysfunctions and examine how they are contained or reduced in the sociocultural system as well as how they sometimes cause systemic or fundamental change. Merton, 1948/1968, p. 107.

“Functions are those observed consequences which make for the adaptation or adjustment of a given system; and dysfunctions, those observed consequences which lessen adaptation or adjustment of the system.” Motive, on the other hand, is the subjective orientation of the actor engaged in the behavior (Merton 1948/1968, 105). The failure to distinguish between functions and motives is one of the chief sources of confusion for students of functionalism. The observer Merton is implicitly referring to is the social scientist.

The descriptive protocol recommended by Merton consists of four postulates. First, the analyst should make a systematic account of the pattern of behavior of interest as well as the people participating in the behavior. This account should include a detailed description of the social status of participants and onlookers as well as the types and rates of their interactions. Merton, always concerned with the relationships between theory and methods, attempted to summarize the types of data needed to be collected to perform functional analysis. What types of data need to be included in observations, and what types of data can be safely excluded? These descriptions, Merton claimed, go a long way toward suggesting functional interpretations. Merton, 1948/1968, p. 110.

The second item of the descriptive protocol calls for the analyst to explore other possible patterns, perhaps those of other sociocultural systems that represent alternative ways of dealing with the problem under study. For example, Merton pointed out that the “romantic love complex” as the basis for Americanmarriage excludes other patterns for choice of mates such as parental selection or marriage as an economic alliance. By comparing the American pattern to these other cultural forms, the analyst often can tease out the different structural positions that benefit (functions) or are hurt by (dysfunctions) the cultural form under analysis.

The third item in the protocol is to describe the various meanings that the pattern of behavior has for the various participants and members of the group. Such meanings often give the analyst clues as to the social functions of these sociocultural items. Such meanings often give the analyst clues as to the social functions of these sociocultural items (Merton, 1948/1968, pp. 111–112).

The fourth protocol is for the analyst to give account of the motivations of the people who both conform or deviate from the pattern under study. Again, these personal motives should not be confused with social functions, but they do serve a purpose in functional analysis. “Inclusion of motives in the descriptive account helps explain the psychological functions subserved by the pattern and often proves suggestive with respect to the social functions” (Merton 1948/1968, 113). “Inclusion of motives in the descriptive account helps explain the psychological functions subserved by the pattern and often proves suggestive with respect to the social functions” (Merton 1948/1968, 113).

Merton’s final contributions to sociology are his many theories and insights to understanding sociocultural systems and human behavior. These include:

»     Anomie theory (Strain theory).

»     Bureaucratic Personality

»     Sociology of science

»     Middle range theory

»     Focus groups

For a more extensive discussion of Merton’s theories refer to Macrosociology: The Study of Sociocultural Systems. For a PDF of the chapter on Merton write to felwell@rsu.edu with Merton.pdf in the subject line. Also see Sociocultural Systems: Principles of Structure and Change to learn how his insights contribute to a fuller understanding of modern societies.


Elwell, F. W. 2009. Macrosociology: The Study of Sociocultural Systems. Lewiston: Edwin Mellen Press.

Elwell, F. W. 2006. Macrosociology: Four Modern Theorists. Boulder: Paradigm Publishers.

Elwell, F. W. 2013. Sociocultural Systems: Principles of Structure and Change. Alberta: Athabasca University Press.

Merton, R. K. (1994/1996). A Life of Learning. In R. K. Merton, & P. Sztompka (Ed.), On Social Structure and Science (pp. 339-359). Chicago: The University of Chicago Press.

Merton, R. K. (1996). On Social Structure and Science. (P. Sztompka, Ed.) Chicago: The University of Chicago Press.

Merton, R. K. (1948/1968). Social Theory and Social Structure. New York: The Free Press.


To reference Merton on Functional Analysis you should use the following format:

Elwell, Frank W., 2013, "Merton on Functional Analysis," Retrieved August 31, 2013, [use actual date] http://www.faculty.rsu.edu/~felwell/Theorists/Essays/Merton1.htm

ادامه مطلب
[ چهارشنبه دوازدهم آذر 1393 ] [ 18:33 ] [ میر مصطفی سید رنجبر سقزچی ]
.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

من در حال حاضر دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه تبریز وفارغ التحصیل کارشناسی علوم اجتماعی با گرایش پژوهشگری از دانشگاه پیام نور مرکز اردبیل می باشم. هدف من در این وبلاگ آشنا ساختن دانشجویان وعلاقه مندان مسائل اجتماعی با مفاهیم اساسی و ارائه مطالب ومقالات اینجانب در حد بضاعت علمی می باشد. میرمصطفی سید رنجبر سقزچی. msr.ranjbar@gmail.com
برچسب‌ها وب
102 (1)