داستان جامعه شناسی7

دغدغه هاي يك پسر كاركردگرا

قسمت هفتم

و اينطوري شد كه من يهو بين دوستام تو دانشگاه پيام نور تنها شدم. يعني هيچكس ديگه نمي خواست باهام دوست بشه، و هيچ كس هم ميلي نداشت كه باهام همصحبت بشه، خيلي غم انگيزه نه؟

ولي باز خدا رو شكر مي كردم كه اون مصيبتي كه گرفتارش شده بودم تنهايي بود، نه احساس ِ تنهايي، مي دونين كه تفاوتش چيه كه؟ نمي دونين؟ اههه ... بزار بگم خب...

بعضي وقتها هست كه مثلا مث ِ الان ِ من، شما يه كار عجيب غريبي مي كنين (يه سوتي مي دين اساسي!) بعد يهو همه دوستها و آشناها از دور و برتون پرت و پلا مي شن و تا مدتي محلتون نمي زارن و يه جورايي سر سنگين برخورد مي كنن و اغلب بصورت شتر ديدي نديدي باهاتون برخورد مي كنن و مثلا اگه تو صحن دانشكده شما رو ببينن انگار نه انگار كه موجودي به نام تو در اين عالم خاكي وجود داره! (بقول مشهدي ها بي خيالي طي مي كنن داداششش...)

البته خب تا يه مدتي اينجورين ولي چون انسان ذاتا فراموشكار ِ بعدا باز حالشون خوب مي شه و اگه دوباره ضايع بازي در نياري ممكنه بهت نزديك بشن (البته در يه صورت هست كه فراموش نمي كنن و اونوقته كه شما محكوم به تنهايي مي شين، اتفاقا همين مصيبت هم سر من اومد! حالا بريم جلوتر بهتون مي گم).

ولي يه وقت ديگه هست كه شما احساس ِ تنهايي مي كنين، اينو خدائيش ديگه نمي شه كاريش كرد! مي دونين چجوريه؟ اينه كه شما متاسفانه يه آدم ايده آليست ِ جدي هستين، از اونايي كه همش توي آدمهاي اطرافشون انگار دنبال يه جور گمشده مي گردن، يه جور مخاطب براي اون من ي در وجودشون كه انگار در خيلي از موقعيتها نتونسته خودشو نشون بده، و حالا دنبال يه مخاطب مي گرده تا بتونه در همراهي با اون براي اولين بار در زندگيش خودش باشه، خود ِ واقعيش، يا بهتره بگيم بهترين خودي كه در وجودش هست... بهمين خاطر اين آدم ممكنه در طول روز با آدماي زيادي برخورد كنه، دوستها، همكارها، اقوام و ... و حتي باهاشون بگه بخنده، شوخي كنه، كمكشون كنه، پاي درد دلشون بشينه و ... ولي ... بازم در قلبش تنهاست، و اين تنهايي كمي آزار دهنده اس... بگذريم!

بهرحال همانطور كه گفتم تنهايي ِ من از اون احساس ِ تنهايي ها نبود، ولي يه روز كه توي محوطه دانشگاه ايستاده بودم، فهميدم كه قضيه بيخ پيدا كرده و نمي تونم به اين خيال باشم كه حالا بعدا فراموشش مي كنن و همه چي رو براه مي شه.

راستش قضيه اين بود كه همونطور كه گفتم توي محوطه يه گوشه اي همينجوري برا خودم ايستاده بودم كه يهو ديدم استاد انحرافات مون با چند تا از دانشجوها دارن مستقيم بهم نزديك مي شن.

استادم اومد و درست جلوي من ايستاد و بدون اين كه به من توجهي داشته باشه رو به دانشجوهايي كه دورشو گرفته بودن كرد و گفت: خب ايني كه الان اينجا مشاهده مي كنين (با دست منو نشون داد) يك نمونه ي خوب از يك منحرف اجتماعي است، در نظر دارين كه اون چطور هنجارها و ارزشهاي پذيرفته شده رو زير پا گذاشته ...

بعد از كمي مكث بلندتر گفت: نظريه ي برچسب رو كه به خاطر دارين؟

و چند تا از دانشجوها كه هر كدوم برگهه هايي دستشون بود، همانطور كه مي نوشتن با خودشون تكرار كردن « نظريه ي برچسب رو كه به خاطر دارين؟ »

بقيه هم ساكت بودن ولي احتمالا داشتن همينو مي نوشتن و وقتي نوشتنشون تموم سرشونو بلند كردن با دهانهاي باز به استاد خيره شدن كه حالا بعدش چي مي خواد بگه!

استاد كه اينو شنيد داد زد: نه اينو نگفتم كه بنويسين، ازتون پرسيدم، نظريه ي برچسب يادتون هست؟

و باز  دانشجوها (مخصوصا دخترا) سرشونو پايين انداختن و باز نوشتن: نه اينو نگفتم كه بنويسين، ازتون ...

بعضي از پسرهام هيچي دستشون نبود و بي خيال در حالي كه دستاشون تو جيب شلوارشون بود، وايستاده بودن و گوش مي كردن، البته به اين خاطر نبود كه اون نظريه رو بلد بودن، يام حرفاي استاد براشون تكراري شده بود ، بلكه به اين خاطر بود كه اصولا اون پسرا از هفت دولت آزاد بودن!

يعني برا دانشجوها به طور كلي چه نظريه ي جامعه شناسي بگي چه شكافت هسته اي خيلي تفاوتي نمي كنه، يه عده شون با پشتكار تمام سرشون پايينه و دارن جزوه مي نويسن و يه عده ي ديگه بي خيال نگاهت مي كنن و آدامس مي جون!

استاد كه يه كمي داغ كرده بود، يه نگاهي بهشون كرد و در حالي كه سرشو از روي تاسف تكان مي داد، ادامه ي صحبتهاشو پي گرفت: بله، به اين آقا همانطور كه توي كلاس اشاره داشتم برچسب « بي ادب » خورده، و بدين ترتيب ايشون در تمامي سالهايي كه اينجا هستند، اين برچسب رو همواره با خود خواهند داشت. اين بقول گافمن داغ ننگي است كه همواره همراه او خواهد بود ...

در همون لحظه يكي از دخترا دستشو بلند كرد و استاد به هواي اين سوالي داره با شور و اشتياق فوق العاده گفت: بله بله بفرماييد، سوالي داشتيد؟

و دختره گفت: ببخشيد استاد مي شه يه كم آهسته تر بگين، آخه نمي رسيم!

يكي دو تا از پسرايي كه اون عقب تر بودن پوزخندي زدن و سرشونو پايين انداختن، و استاد كه معلوم بود تو ذوقش خورده گفت: خيلي خب، كلاس تمومه ... و راهشو كشيد و رفت.

ادامه دارد ...

داستان جامعه شناسي٦

دغدغه هاي يك پسر كاركردگرا

قسمت ششم

عليرضا

و بدين ترتيب من در ادامه ي زندگيم در دانشگاه پيام نور دچار بايكوت ارتباطي شدم، يعني اين كه هيچ كس ديگه تمايلي نداشت كه با من دوست بشه، حتي پسرها، البته اين عدم تمايل به اين خاطر نبود كه از من خوششون نمي اومد، به اين خاطر بود كه پسرهاي دانشگاه ما اصولا آدماي ذليل مرده اي بودن و نمي خواستن يه وقت خدايي نكرده چيزي باعث بشه كه موقعيتشون رو در ميان بعضي ها يا شخص بخصوصي! از دست بدن، به همين جهت هم سعي مي كردن موقعيت ِ خودشون رو به هر نحو ممكن حفظ كنن...

آخه بزارين اصلا يه چيزي بگم، بايد يه چيزايي رو روشن كنم وگرنه شما احتمالا متوجه عمق فاجعه نمي شين! بايد در نظر داشته باشين كه دانشگاه پيام نور  ِ مشهد پيش از اين كه جايي براي درس خوندن باشه، بقول بورديو يك ميدان اجتماعي بود، مي دونين خصلت ميدان اجتماعي چيه؟ يك ميدان اجتماعي، يك جور صحنه ي نبرد ِ كه در اون آدمها براي بدست آوردن چيزهاي خاصي كه در اون ميدان اجتماعي از ارزش و اهميت بسيار زيادي برخوردار ِ مدام با هم در حال مبارزه و رقابت هستن، و در ميدان ِ اجتماعي پيام نور اون چيزي كه بيشتر از همه ارزش و اهميت داشت تاييد و اعتماد اجتماعي اي بود كه افراد در درون گروه هاي دوستي و ميان همكلاسي ها و آشنايان داشتن، اين تاييد و اعتماد به اونها اعتبار و قدرت مي بخشيد و جايگاه اونها رو تثبيت مي كرد.

البته قبول دارم كه در جايي مث دانشگاه قاعدتا بايد سرمايه انساني (مثلا دانش تخصصي) باعث اعتماد و تاييد اجتماعي بشه، ولي سيستم ِ دانشگاه ِ پيام نور طوريه كه شاگرد اول بودن، يا دانش تخصصي به كسي اعتبار و مشروعيت بيشتري نمي ده!

به همين خاطر سرمايه ي اجتماعي ِ آدما اهميت بيشتري داشت، چون اصلا گفتمان حاكم بر دانشگاه پيام نور علمي نبود، حالا هر چي كه بود!

از اين جهت دانشگاه پيام نور يه برتري عمده نسبت به دانشگاه هاي سراسري داشت، اينجا فضاي بيشتري براي ارتباط وجود داشت و به دانشجوها تجربه ي اجتماعي بسيار بيشتري مي داد.

به همين خاطر دوستام (بهتره بگم دوستاي سابقم!) همه كاري مي كردن كه يه وقت موقعيت خودشون در درون گروههاي دوستي داخل دانشگاه از دست ندن، و تقريبا تمامي شون تصميم گرفتن كه بي خيال ِ اينجانب شوند!

ادامه دارد ...

داستان جامعه شناسي٥

 دغدغه هاي يك پسر كاركردگرا

قسمت پنجم

عليرضا

خب بهرحال هر طور هم مي خواستم قضيه رو تفسير مي كردم، بهرحال نمي تونستم اين كه در اين لحظه توي پياده رو جلوي اون همه آدمي از كنارم مي گذشتند ولو شده بودم، رو انكار كنم!

آخه بعضي وقتها آدم اينقدر در عالم نظريه و نظريه پردازي گرفتار مي شه كه بعضي از بديهي ترين واقعيت ها رو هم نمي تونه ببينه، خدا خيرشون بده به اين پراگماتيست ها كه نظريه پردازها رو از آسمون خيال و توهم به زير كشيدن و روي زمين سفت و سخت واقعيت گذاشتن. بگذريم.

بالاخره با كلي خجالت و سرافكندگي از جام بلند شدم و براي اين كه دق دليم خالي بشه چند فحش ركيك ِ شديدا ناجور نثار  ِ نمي دونم كي! قرائت فرمودم...

آخه مي دونين من بخاطر شرايط جنسيتيم (پسر بودنم!) هميشه دق دليم رو اينجوري خالي مي كردم كه يا مشت به هوا مي انداختم، يا لگد مي پروندم يا فحش هاي شديدا ركيك مي دادم! و با هر كدوم از اون اعمال مقداري از عقده هام خالي مي شد، البته بهترين شرايط اونوقتي بود كه همزمان اين سه كار رو با هم انجام مي دادم يعني در حالي كه به هوا مشت مي زدم، لگد هم مي پروندم و در همون لحظه فحش هم مي دادم، اينطوري مي تونستم به حداكثر آرامش دروني و روحاني برسم و قلبا آروم مي شدم و عصبانيتم فرو مي نشست و سيستمم به تعادل قبلي باز مي گشت.

البته اين رفتار تا قبل از ورودم به دانشگاه ِ پيام نور ازم سر مي زد، ولي همون سال اول يادمه قضايايي اتفاق افتاد كه باعث شد بكلي اين رفتار رو كنار بزارم و بقول جامعه شناسا در مواقع عصبانيت كنش خردمندانه تري اتخاذ نمايم.

قضيه اين بود كه در يكي از اردوهاي مختلط دانشجويي (كه در حال حاضر به لطف بعضي ها به تاريخ پيوسته!) رفته بوديم به جاي سرسبز در همين اطراف مشهد، قرار شد با بچه ها وسطنا بازي كنيم.

يادمه اواسط بازي بود و حسابي گرم شده بوديم و تيم ما هم وسط بود. اتفاقا در اون لحظه آخرين نفر از تيم ما هم توپ بهش خورد و سوخت، و رفت كنار.

حالا من مونده بودم اون وسط، و اگه مي تونستم از گير پنج تا توپ در برم، تيم ما برنده مي شد و منم عزمم رو جزم كرده بودم كه حتما اين كار رو بكنم. بچه هاي تيم خودمون و تماشاچي هاي مرتب داشتن تشويقم مي كردن و دست مي زدن و منم كه هيجان زده شده بودم، با سرعت توي ميدون مي دويدم و توپهايي رو كه مي زدن رو رد مي كردم، توپ ِ اول نخورد، دوم هم نخورد، سوم و چهارم رو هم رد كردم، فقط يكي ديگه مونده بود ... در اون لحظه صداي بچه ها رو شنيدم كه جيغ زدن « چهار تا » ... با سرعت به سمت اونطرف ميدون دويدم ... حسابي گرم شده بودم و در اوج هيجان بودم ... توپ در دست يار حريف بود و اونو با قدرت به سمت من پرتاب كرد ... توپ سفيد و بزرگ مستقيم داشته به سمتم مي اومد ... خودم و به سمت چپ كشيدم كه از جلوي توپ در برم ولي در همون لحظه پاي چپم ليز خورد و قبل از اين كه بخوام كاري بكنم، توپ محكم به شانه ام برخورد كرد و خودم هم زمين خوردم ... همون لحظه صداي « آه ِ » هم تيمي هام رو شنيدم و صداي جيغ ِ شادي كشيدن ِ بازيكناي تيم رقيب رو ... از جام بلند شدم در حالي كه شديدا عصباني و كفري بودم، به هوا پريدم و در حالي كه مشتم رو به سمت آسمون پرتاب مي كردم، لگدي هم انداختم و همزمان ...

يه لحظه سكوت وحشتناكي همه جا بلند شد، فكر مي كنم همه يه جورايي شوكه شده بودن، البته پسرا كه عين خيالشون نبود و يواشكي داشتن مي خنديدن، ولي دخترا مبهوت نگاهم كردن، و اينطوري شد كه فهميدم آنچه نبايد مي شد، شده!

در واقع فحشي كه در اون لحظه از دهانم خارج شده بود، وحشتناك ترين فحشي بود كه مي شد در يك جمع دانشجويي ايراد كرد.

بعدا هر چي خواستم براشون دلايل و توضيحات دوركيم وارانه بيارم و بگم كه ببينيد شما دانشجوي جامعه شناسي هستين و مي دونين كه آدمها در درون جمع دچار يه جور شورجمعي مي شن و اون چيزي نيستن كه در حالت فردي هستن و اينا، به كتشون نرفت، و اينجوري شد كه اون حادثه به عنوان يه خاطره ي تلخ تو ذهن بچه هاي ٨٣ و ٨٤ باقي موند.

ادامه دارد …

داستان جامعه شناسي٤

دغدغه هاي يك پسر كاركردگرا

قسمت چهارم

خب احتمالا الان مي خواين بدونين كه چي شد كه من يهو از پنجره ي طبقه ي دوم ساختمان وزارت علوم پرت شدم پايين درسته؟

آهان وايستين يه لحظه‏، يه سوال به ذهنم اومد: شما از كجا مطمئن هستين كه من از اون پنجره ي لعنتي پرت شدم پايين؟ منظورمو كه گرفتين ديگه؟

مي خوام بگم وقتي از عبارت « پرت شدن » استفاده مي كنم، در نگاه اول اينطور به نظر مي رسه كه دارم تلويحا مي گم كه يه شخصي منو از اون پنجره به بيرون انداخت، درست مي گم؟

و حاضرم شرط ببندم كه شما هم براحتي پذيرفتين كه قضيه همينطوري بوده، اوكي!

نگرفتين؟ بزارين قضيه رو بازتر كنم. خب باز دوباره فرض مي كنيم كه شما دارين از داخل پياده رو مي گذرين كه يهو شيشه ي پنجره ي ساختمان بغلي مي شكنه و يه پسره جلوي پاتون نقش زمين مي شه، طرف درجا ضربه مغزي شده ولي در آخرين لحظات قبل از اين كه به لقاء ا... بپيونده به شما كه نزديك ترين شخص به اون هستين مي گه: « منو از اون بالا پرت كردن پايين! » و بعد جونش در مي ياد.

خب شما در اين لحظه چه عكس العملي انجام مي دين؟ به احتمال زياد سرتون رو بلند مي كنين تا اون « مرد ِ » « خبيث » ي رو كه اين پسر رو از اون بالا انداخته پايين ببينين.

ولي متاسفانه كنار پنجره ي شكسته شده هيچكس نيست! چرا؟

مسئله خيلي ساده است، شما دچار يك خطا در نحوه ي تفسير موقعيت شدين، مطمئن باشين كه در اون لحظه اگه سرو كله ي يك كارآگاه ِ پوزيتويست پيدا بشه، هيچ اعتنايي به توضيحات ِ شما نخواهد كرد و بجاش اولين چيزي كه ازتون مي پرسه اينه: شما دقيقا چي ديدين؟

بعد وقتي شما دقيق تر حادثه رو در ذهنتون مرور مي كنين متوجه مي شين كه تنها چيزي كه شما واقعا ديدين و بهش مطمئن هستين اينه كه يهو شيشه ي ساختمان بغلي شكسته شده و يك پسره افتاده (نه پرت شده!) پايين، و بعد از لحظاتي كمي خون از سروكلش سرازير شده و اون جمله ي كذايي رو هم بهتون گفته!

تنها چيزي كه شما ديدين همينا بوده، پس شما از كجا اين برداشت رو كردين كه يك مرد ِ خبيث اين پسر رو از اون پنجره ي لعنتي پرت كرده پايين؟

حالا اگه فرض كنيم كه در اون لحظه كارآگاهي نمي بود كه شما رو از اشتباه در بياره اونوقت چه اتفاقي مي افتاد؟ بايد در اين باره فكر كنيم نه؟

اينجاست كه متوجه مي شين ما با واقعيت هاي اجتماعي زندگي نمي كنيم، ما با برداشتهاي ذهني ِ خودمون از واقعيت هاي اجتماعي زندگي مي كنيم، ياد يه جمله اي افتادم: « اگر انسانها موقعيتشان را واقعي تلقي مي كنند، پس پيامدهاي اين موقعيتها نيز واقعي اند » ...

ادامه دارد ...

داستان جامعه شناسي٣

دغدغه های یک پسر کارکردگرا

قسمت سوم

علیرضا

بوممممم ... آخخخخخ ...

دو صدایی كه به فاصله ي چند صدم ثانيه در بالا مشاهده شد! صدای من بود وقتی که از طبقه ی دوم ساختمان وزرات علوم پرت شدم به بیرون و تقریبا با صورت خوردم کف پیاده رو ... البته خب خودتون هم احتمالا باهام هم نظرین که پرت شدن از طبقه ی دوم یه ساختمون به روی سنگفرش پیاده رو زیادم نمی تونه خاطره ی قشنگی باشه دیگه نه؟

و احتمالا الان توی ذهنتون می تونین تصور کنین که در چه وضعیت زاری اونجا توی پیاده رو در حالت دمر و دستای باز روی زمین ولو شده بودم و تا چند ثانیه بعد از حادثه جرات سر بلند کردن نداشتم!

آخه درد افتادن به زمین یه طرف، فكر كردن به اين كه مردم حالا دربارم چي فكر مي كنن یه طرف! (هميشه همينجوريه!)

خب احتمالا خودتونم در جریان هستین که چطوری نگاه می کنن دیگه؟ یا فکر می کنیم که نگاه می کنن!

خب بیاین تصور کنیم که شما یه روز دارین از یه پیاده رویی همینطور می گذرین و بعد یهو شیشه ی ساختمان بغلی می شکنه و یه آدم پرت می شه بیرون و روی سنگ فرش خیابون ولو می شه؟ چه حسی پیدا می کنین اونوقت؟ و درباره ی اون آدم چطور فکر می کنین؟

خب اگه راستشو بخواین باید بهتون بگم كه هیچ حس يا فکر عمیقی هم درباره ی قضیه نخواهید داشت، احتمالا ممکنه اگه وقتتون آزاد باشه يه چند دقيقه اي اونجا وايستين و حالا از روي كنجكاوي يه چيزايي درباره ي اون اتفاق فكر كنين و بعدشم اگه آقا باشين احتمالا مي رين جلو و به آرومي دست طرف رو مي گيرين با يه جمله ي: « بلند شو پسر جان! لباس هاتو مرتب كن » سعي مي كنين وظيفه ي شهروندي تون رو به نحو احسن انجام بدين و در عين حال حواستون به اينم هست كه اين قضيه خيلي بيخ پيدا نكنه و تو دردسر نيفتين برا همينم با چند تا نصيحت كوتاه قائله رو ختم به خير مي كنين و از محل جيم مي شين.

ولي اگه خانم باشين احتمالا به شكل زيركانه اي كلماتي نظير: اواااا طفليييي، حيوووونكييي، آخيييي نازيييي و اينجور چيزا رو هم تكرار مي كنين و بعدشم يواشكي راهتون رو مي كشين و مي رين پي كارتون!

بايد اعتراف كنم كه در همون سي ثانيه اول دو سه تا از اون كلمات ِ خانمانه رو شنيدم، طوري كه براي چند لحظه احساس گربه بودن بهم دست داد!

ولي متاسفانه هيچ مردي به كمكم نيومد و همشون بي اعتنا از كنار گذشتن و خودم مجبور شدم از جام بلند بشم.

البته فكر نكنين اون آدمها بي احساس بودن ها؟ يا انسانيت و نوع دوستي رو فراموش كردن، نه اينطور نيست‏، فقط مشكل اينه كه اونا اينقدر ذهنشون درگير مسائل ِ مختلف ِ كه واقعا نمي تونن وقتشون رو درگير مسائل ديگه كنن، اگه اينقدر درگير نبودن فكر مي كنم واقعا دوست داشتن كه كمكم كنن يا بدونن كه مشكلم چيه...

لعنتي اين زندگي ِ شهري طوريه كه خيلي بايد عقلاني و حساب شده زندگي كني وگرنه ممكنه براحتي موقعيتهايي رو كه با هزار بدبختي بدستشون آوردي از دست بدي و بيچاره شي!

وقتي از جام بلند شدم و داشتم لباس هام رو مرتب مي كردم، به اتفاقهايي فكر مي كردم كه باعث شد از پنجره ي طبقه ي دوم ساختمان وزرات علوم پرت شم بيرون‏! همش تقصير پدرم بود‏، مي دونم ...

ادامه دارد ...

داستان جامعه شناسی (ادامه)

دغدغه­هاي يك پسر كاركردگرا:  بخش دوم                                 

 نادر صنعتي شرقی 

صحنه اول (خداحافظي)

نهيب پدرم نازكاركرد را بخود آورد كه قرآن وآب را فراموش كرده است. لذا با بيشترين انرژي كه مهمترين كارويژه او بود، بسرعت برق و باد رفت و قرآن را آورد . من هم گوشه چشمي پدرم را كه  سخت توي فكر بود مي­پاييدم. وقتي پدر توي فكر بود سيبيل كلفتش را مي­جويد و اين براي خانواده سيبرنتيكي ما به معناي هنگ كردن بخش نرم افزاري اين نظام بود .من براي آنكه از اضطرابم كم كرده باشم و نظام شخصيتيم دچار عدم تعادل نشود خودم را براي بابام شكلات كردم و گفتم ابوي جان به چي فكر مي­كنيد؟ بابام سري بالا كرد و به من  خيره نگاه كرد و با لحظه اي مكث گفت من اشتباه كردم. در تاريخ زندگي خانوادگي ما كم پيش مي­آمد كه  نظام فرهنگي خانواده ما ( يعني بابا) اقرار به اشتباه بكند. با شگفتي و البته خوشحالي از اين اقرار گفتم: ابوي فرهنگ مدار من كجا اشتباه كرده­اند؟ بابام كه داشت حفظ الگو مي­كرد و از زير قرآن رد مي­شد گفت: توي انتخاب اسم تو. گفتم  توضيح بيشتري مي­دهيد؟  بابام منتظر بود تا من هم مثل او حفظ الگو كرده و از زير قرآن رد شوم. من هم چنين كردم. بابام گفت: بايد اسم تو را مي­گذاشتم كژكاركرد. تو در سيستم خانوادگي ما ايجاد اختلال مي­كني . الان بايد من مي­رفتم سركار ولي بايد با جنابعالي بيام تهران تا تكليف تو را روشن كنند. به ياد حرف استاد نظريه­هام افتادم كه مي­گفت هر سيستم بايد يك زباله دان داشته باشد. بابام كه اين نظر را داشته باشد حتما پام به وزارت برسد بلفور منو ديليت مي­ كنند. واي اگردستور شيفت ديليت بدهند اونوقت چي مي­شود؟ از داخل سيستم وزارت علوم شوت مي­شوم بيرون. توي اين افكار بودم كه احساس كردم شلوارم خيس شد. نه خدايا چي شد! نگاه كردم ديدم نازكاركرد با بيشترين انرژي كاسه آب را روي من ريخته است. بابام داد زد لعنت به  سيستمي كه فقط انرژي داشته باشد و به من رو كرد و گفت: يالا ديگه كژكاركرد بجنب كه اگه از قطار جا بمونيم مجبورت مي­كنم تا تهران پياده بري . پيش خودم گفتم كه خوب خود شما هم كه بايد با من بياييد.

سوت قطار براي من  معنايي جز حركت به سوي وزارت علوم نداشت و اين طوري بود كه به تهران رفتيم.

صحنه دوم(مترو تهران)

بالاخره به تهران رسيديم. قبلا درباره نظام فرهنگي حاكم بر مردم اين شهر زياد شنيده بودم. مثل اين گفته كه رانندگي مردم تهران خيلي منظم است و برخلاف مشهدي­ها، راننده­هاي تهران اصلا اهل لايي كشيدن و اين جور بي قانوني­ها نيستند؛ يا اينكه تهراني­ها خيلي به صف كشيدن و رعايت نظم پايبند هستند. خوب لااقل تهران مثل مشهد نيست و اين جاي بسي خوشحالي است.در همين لحظه يك پيكان 47 با سرعت از بيخ پام رد شد. با خودم گفتم نبايد با اين مساله پوپري برخورد كرد. با يك مورد كه يك نظريه ابطال نمي­شود. پدرم گفت: بريم شوش سوار مترو بشيم. از پيشنهاد بابام خوشحال شدم، چون با سوار شدن به مترو من در شبكه روابط دوستانم ارتقاي منزلتي پيدا مي­كردم واز پسر وسطي هم جلو مي­زدم. به مترو كه رسيديم. ديدم كه جمعيت با قدم­هاي تند از پله­هاي مترو دارند پايين مي­آيند انگار كه دارند از جايي فرار مي­كنند. بابام روبه من كرد و گفت: اگه رفتيم پايين ضايع بازي درنياري و مثل يك آدم سخت تحت تاثير فرهنگ(منظور خودش بود) ميري آخر صف وايميستي. فهميدي كژكاركرد؟ من بيچاره هم كه چاره­اي جز فهميدن نداشتم سرم را به نشانه تاييد تكان دادم.  در اين لحظه ابوي فرهنگ­مدار من  توي ازدحام جمعيت از يك مرد متشخص و با كلاس پرسيد كه :آقا عذر مي­خوام انتهاي صف كجاست؟ مرد با  مهربانْ­لبخندي كه بر لب داشت گفت؟ چند قدم عقبتر منتظر باشيد. پدرم مراتب امتنان را بجا آورد و دست من را كشيد و گفت بيا آخر صف بايست. من كه حواسم به قيافه­هاي رنگو وارنگ دورو برم بود، بي­اختيار آمدم و كنار بابام وايسادم. در اين لحظه مترو آمد . در مترو باز شد و مردم ريختند توي مترو. دركمتر از چند ثانيه مترو لبريز از آدم شد. در مترو داشت بسته مي­شد كه مردي با كت و شلوار خيز برداشت تا خودش را بدرون مترو بياندازد. مرد شتاب گرفته بود و با حداكثر انرژي به داخل مترو شيرجه زد. اما از بخت بد تنها نصف بدنش  درون مترو را درك كرد . صداي بوق خطر بلند شد. مأمورين مترو كه  با كنترل اجتماعي خود كاركرد يكپارچگي را انجام مي­دادند. به سرعت خود را به محل رسانند و به مرد كت و شلواري گفتند كه آقا لطفاً پياده شويد. مرد با آرامش خاطر گفت: من ايستگاه بعدي پياده مي­شوم، يكي ديگه رو پياده كنيد. وقتي مامورين نتونستن از عهده كاركرد خود برايند كنشگران داخل مترو مداخله كرده و اين مهم را  با نيشگون گرفتن از دست مرد كت و شلواري انجام دادند. مرد دستش را از ميله رها كرد و به بيرون پرتاب شد. با بسته شدن در، مترو حركت كرد. در اين موقع متوجه شدم كسي، از داخل مترو دارد  با ما خداحافظي مي­كند. دقت كردم، همان مرد با كلاسي  بود كه با مهربان لبخند خودش ما را به انتهاي صف راهنمايي كرده بود!

صحنه سوم( وزارت علوم)

  بالاخره پس از  پرس و جوي  بسيار به وزارت علوم رسيديم. ساختمان سفيد، مرتفع و شيك وزارت نشان از بسامان بودن وضعيت علم و پژوهش در كشور داشت.  وارد ساختمان شديم و از اطلاعات پرسيديم كه كميسيون بررسي وضعيتهاي آسيبي كجاست. نگهبان از بالاي عينك خود  به ما نگاه كرد و گفت كه مورد آسيبي چيست؟ پدرم با دست به من اشاره كرد و گفت: ايشون هستند. نگهبان مرا انداز و برانداز كرد و  رو به پدرم كرد در حالي كه آه مي­كشيد،گفت:   براتون متاسفم فكر مي­كنم وضعيتشون وخيم باشد. در هرصورت ابتدا  بايد برويد كمسيون نظام شخصيت طبقه دوم سمت راست.      

   آسانسور مارا به طبقه دوم رساند. راستي اگر خرده نظام اقتصادي وزارت علوم كفگيرش به ته ديگ مي­خورد و براي اين ساختمان  نو بنيادش نمي­توانست آسانسور تهيه كند چي مي­شد. لابد گرانْ­مقداران عرصه علم و فرهنگ مثل پلنگ صورتي خودشان را به طبقات بالا مي­رساندند. در اين افكار شيطاني بودم كه بابام گفت: بله نظام شخصيت ، اتاق 205 بريم تو كژكاركرد. وارد اتاق شديم. خانمي با روپوش سفيد پشت ميزنشسته بود و با خودش حرف مي­زد.  با وارد شدن ما خودش را جمع و جور كرد و با  كمي اضطراب و دستپاچگي گفت: كدومتون مريض هستيد. قبل از آنكه پدرم دوباره مرا نشان دهد به سرعت گفتم هيچكدوم خانم دكتر. فقط اومديم خدمتتون كه مشخص كنيد كه نظام شخصيتي من براي موندن توي سيستم وزارت علوم دچار مشكل نيست. خانم دكتركه از پشت ميزش بلند شده بود براي ما توضيح داد كه روانكاوي فرويدي ثابت كرده است كه تنها كسي كه قطعا دچار مشكل نيست خود فرويد است و بقيه افراد جامعه عقده­اي هستند. پس اينجا ما مي­خواهيم بدانيم ميزان  مشكل دار بودن شما چقدر است نه اينكه بفهميم آيا مشكل داريد يا خير البته به شما اين نويد را بدهم كه ما در اينجا با نظرات پارسونز درباره نظام شخصيت  كار مي­كنيم و به اندازه فرويد سختگير نيستيم. حالا روي تخت دراز بكشيد مي­خواهم شما را معاينه كنم. براي آنكه نظر مسوول آموزشمون درباره من درست  از كار نيايد به سرعت روي تخت دراز كشيدم. خانم دكتر  نزديك آمد و به من گفت: لطفا دهنت را باز كن و بگو آي، با تمام تواني كه داشتم دستور خانم دكتر را اجرا كردم.- خيلي خب بسه ديگه. به قيافه خانم كه نگاه كردم احساس كردم همان سوسكي هستم كه روز قبل از پنجره به بيرون پرتش كردم. نظرتون چيه خانم دكتر؟ اين صداي گرفته بابام بود كه از كيفيت احوال من مي­پرسيد._ خب  بايد بگم كه I ايشون خيلي متزلزل است.- يعني چي خانم دكتر_ ببينيد در بررسي نظام شخصيت  ما چهار خرده نظام خود، فراخود، نهاد و هويت فرد را بررسي مي­كنيم. خود كه در نزد فرويد بخش خودآگاه  هر انساني مي­باشد در نزد پارسونز كاركرد دست­يابي به هدف را دنبال مي­كند. اين ضمير آگاه ما است كه هدفهاي زندگيمان را مشخص مي­كند و متاسفانه اين بخش از خرده نظام شخصيت ايشان سخت آسيب ديده و متزلزل است. پدرم كه داشت اطلاعاتش از نظريه پارسونز اضافه مي­شد با ذوق پرسيد: اين نكته را از كجا فهميديد؟ خانم دكتر حكيمانه جواب داد: خيلي ساده زبان كوچيكش را نگاه كردم ؛ بيش از حد تكون مي­خورد. بگذاريد ببينم اوضاع  خرده نظام نهاد وي چطوري است. خب پسرم شما كه تهران آمديد تو خيابون­ هاي تهران چي ديدي؟ براي آنكه دقت خودم رو نشون بدم گفتم: بيش از همه توي جوب خيابونها موش ديدم.  خانم دكتر  هيجان زده گفت: دقيقاً درست است. با خوشحالي معصومانه­اي كه ويژگي لحظه­هاي درك شدن است به خانم دكتر نگاه كردم. بابام كه هنوز مي­خواست اطلاعاتش را افزيش دهد در حالي كه دفترچه ياد داشتش را بيرون آورده بود، پرسيد: توضيح بيشتري مي­دهيد. خانم دكتر گفت البته خواهش مي­كنم. ببينيد در نظر فرويد نهاد مجموعه اميال و غرايز زيستي انسانهاست. پارسونز اين بخش از وجود آدمها را نظامي مي­بيند كه سازوكار تطابق را انجام مي­دهد. يعني بايد براي  حفظ تعادل شخصيت افراد حدي از اين اميال ارضاء شود. اين اميال اگر ارضاء نشود ممكن است بصورت مكانيسم  انكاركردن خود را نشان دهد و در اين وضعيت... پدرم كه از فهم نظرات فرويد ذوق زده شده بود، جمله خانم دكتر را كامل كرد، و كژكاركرد من بجاي ديدن دخترها و پسرهاي توي خيابان موشهاي توي فاضلاب را مي­بيند. خانم دكتر جمله پدرم را تاييد كرد و گفت: تعجب مي­كنم، از پدر فرهيخته­اي مثل شما اينچنين كژكاركردي عجيب است. چرا براي اون يك هويت درست و حسابي ايجاد نكرديد؟ پدرم گفت: هويت؟ توضيح بيشتري مي­دهيد؟ _ خب پارسونز معتقد بود كه هويت آدمها خرده نظامي است كه كاركرد حفظ الگو را انجام مي­دهد. به عبارت ديگر براساس تصويري كه فرد از خود دارد الگويي براي رفتاركردن انتخاب مي­كند. همين هويت است كه براي فرد انگيزه فعاليت درباره يك موضوع را ايجاد مي­كند و شما به عنوان خرده نظام فرهنگي جامعه در شكلگيري اين هويت نقش داشتيد. من مثل هنرپيشه فيلم قانون(ويجي) گفتم: بله پدر تو مقصري، من مي­توانستم آدم حسابي باشم، نه اينجوري كژ و كوله. پدرم گفت كه  من تنها در هويت تو تاثير نداشتم  خانم دكتراون دوستاش، جلال پيش پيشو و كمال آب لمبو رو دست كم نگيرين. اگر الان اينجا بودن مي­تونستن شما رو هم ته جَفاتهاي شهر بكنن. خوب مي­گين من بايد چكار مي­كردم؟  در عوض يه فراخودي براش درست كردم كه رفتارش رو ظاهراً هم كه شده يكپارچه و منظم مي­كند.  در اين لحظه به ياد اين جمله ديوار نوشته افتادم كه: به ياد آرزوهايي  كه مي­ميرند سكوتي مي­كنم سنگينتر از فرياد. خانم دكتر كه كم كم از دست پرچانگي­هاي بابام داشت خسته مي­شد گفت. اميدوارم وضعيت  ايشون در خرده نظام­هاي ديگر بهتر از اين باشد. لطفا يك طبقه بالاتر بخش آسيبهاي اجتماعي رجوع كنيد.  

داستان جامعه شناختي1

قسمت اول: دغدغه هاي يك پسر كاركردگرا

همه چيز از آنجا شروع شد كه نمره آمار در علوم اجتماعي م و « صفر » شدم. حسابي حالم گرفته شده بود ، نه از اين كه اين درس و افتادم ، بخاطر اين كه فقط چند صدم تا مشروط نشدن فاصله داشتم و اگه استادش يه لطفي مي كرد و يه نمره بيشتر بهم مي داد يعني « 1 » اونوقت اين ترمم و هم مشروط نمي شدم و در نتيجه سه ترمه نمي شدم و مي تونستم ادامه تحصيل بدم. برا همينم رفتم جاي استادمون و با التماس و خواهش و تمنا بهش گفتم كه اگه ممكنه يه نمره بهم اضافه كنه ، اونم برگه امتهانيم و نشون داد و گفت: آقاي كاركرديان شما روي اين چيزي نوشتين كه من بتونم بهتون نمره بدم ؟ برگه رو نگاه كردم. خدائيش راست مي گفت ، قسمت تشريحي هاش كه سفيد سفيد بود ، مثل اين كه اصلا ازش استفاده نكرده باشن ، تستي هاش رو هم كه با خدا با هم نشستيم حل كرديم ، يادمه هي ازش مي پرسيدم اين سوال چي شه ؟ خب حالا اينو بگو ؟ و اونم كلش و آورده بود جلو رو برگم و به سوالها خيره شده بود و هي مي گفت: نمي دونم ، نمي دونم … . آخرش بهش گفتم: برو بابا ، خودم تنهايي بهتر حل مي كنم. فكر كنم يه كم دلخور شد چون همينطور كنارم نشسته بود و هيچي نمي گفت. آخر جلسه وقتي برگه رو دادم و مي خواستم برم بيرون گفت: مي بخشي كه نتونستم كمكت كنم راستش … . چيزي نگفتم ، چون با خودم فكر كردم حداقل يكي دو روز بايد باهاش قهر باشم ، خدا اگه اين موقع ها بدرد نخوره ، پس كي مي خواد بدرد بخوره !

خلاصه رو به استاد كردم و به شوخي گفتم: خب براي تميزيش نمره بدين. بدجوري نگام كرد ، فهميدم كه مثل هميشه بي موقع شوخي كردم. در همين وقت استاد نظريه هامان كه آنطرفتر نشسته بود و هميشه هم در حال و هواي كاركردگرايي سير مي كرد ( حتي يكبار هم براي رابرت مرتن شعر گفته بود ) گفت: « آقاي كاركرديان ، شما بايد در نظر داشته باشيد كه در موقعيت كنوني شما تنها يك كنشگر ساده هستيد و در مقابل سيستم پيچيده دانشگاه كاري از پيش نمي بريد و از آنجا كه نگاه كاركردگرايانه به انسان قابليت پيش بيني مي دهد ، مطمئن هستم كه شما در روزهاي آينده در درون اين سيستم جايي نخواهيد داشت ». بعد براي لحظاتي همينطور به من خيره ماند و به يكباره از جا پريد: آه ، يافتم ، كشف كردم ... .

من ، مسئول آموزش و استاد آمارم با هم پرسيديم : چي رو ؟ و او هيجان زده گفت: سيستم! هر سيستمي بايد يك زباله دان داشته باشد ، تا اضافاتش را به « محيط » دفع كند! بعد به سمت من آمد و با دستهايش شانه هايم را محكم گرفت و گفت: تو الان همان زباله اي هستي كه بايد دفع شود. گفتم: دست شما درد نكنه استاد. و او مثل اين كه اصلا حرفم و نشنيده باشه همانطور كه توي اتاق قدم مي زد با خودش زمزمه مي كرد: آره ، اين زباله است … . مسئول آموزش مان هم كه خود را در اين زمينه ها ( و در واقع در همه زمينه ها ) نظريه پرداز مي دانست گفت: نه آقا ، قضيه ايشون بيشتر به نظريه اسپنسر بر مي گرده ، هميشه تو يه گونه حيواني يه عده عقب مونده وجود دارن كه… . استاد نظريه هامان كه هيچوقت تحمل حرف مخالف را نداشت با عصبانيت تمام به سمت او رفت و در حالي كه با انگشت مرا نشان مي داد داد زد: نه آقا ، اشتباه مي كنيد ، اين يك زباله است! و مسئول آموزشمان هم كه مي خواست كم نياورد از جايش بلند شد و بلندتر داد كشيد: نخير آقا ، اين يك عقب مانده است!

خانواده ما از چند نسل پيش كه كاركردگرايي در اروپا رايج گشته و به آمريكا رفته بود ، شيفته اين نظريه جامعه شناسي بودند. هم پدربزرگ و مادربزرگم ، در زمان دانشجويي همكلاسي پارسونز بودند ، و يادم هست آنزمانها كه كوچكتر بوديم ، شبهاي زمستان مادربزرگم از غيبت پدربزرگ كه هميشه زود مي رفت و مي خوابيد ، سوء استفاده كرده و ما را دور كرسي جمع مي كرد و از خاطراتش با تالكوت پارسونز مي گفت. از اين كه او خيلي پسر خجالتي ايي بوده ، و از آنجا كه مادربزرگم آنروزها نازترين و دوست داشتني ترين دختر كلاس شان بوده ، هميشه مي خواسته يه جوري با مادربزرگم دوست بشه ، ولي از ابرازش خجالت مي كشيده. و مخصوصا تعريف مي كرد كه: « يه روز قبل از شروع كلاس يه گوشه تنها توي محوطه ايستاده بودم كه يه دفع اون اومد و جلوم وايستاد ، صورتش مثل لبو قرمز شده بود و لبهاش مي لرزيد. بهش گفتم: چي شده تالكوت ؟ چيزي مي خواي بگي ؟ و اون يه چيزايي رو زير لب زمزمه كرد كه من فقط از بين حرفهاش LOVE و ‎YOU رو فهميدم ، بعدشم فرار كرد و رفت توي كلاس ». بعد آهي مي كشيد و ادامه مي داد: بعد از اون هم رفت آمريكا و من هر چي منتظرش شدم نيومد ، آخرش مجبور شدم با پدربزرگت ازدواج كنم!

داستان جامعه شناختي

يك داستان جامعه شناختي