حقیقت از دیدگاه پدر پست مدرنیست: نیچه 

نويسنده: میرمصطفی سیدرنجبرسقزچی  كارشناس ارشد جامعه شناسي دانشگاه تبریز 

نیچه معتقد است که حقیقت یک چیز، در واقع تفسیری است که ما از آن چیز داریم و در نهایت تفسیر برتر از یک چیز تفسیری است که از قدرت برتر برخوردار است. بنابراین او حقیقت را قدرت می داند. با توجه به این امر ما اگر می خواهیم حق با ما باشد باید به دنبال افزایش قدرت خود باشیم، هرچقدر قدرت ما بیشتر باشد به همان اندازه حق با ما بوده و حرف ما درستتر خواهد بود و مهم هم نیست چقدر دیگران با ما موافق باشند یا مخالف، مهم این است که قدرت باعث خواهد شد حرف ما بر روی کرسی قرار گرفته باشد. البته یک نوع قدرت وجود ندارد، قدرت قانونی، کاریزمایی،مالی، فیزیکی و ... را می توان در این مورد مثال زد که هرکدام (اگر جامعه را مجموعه ای از میادین درنظر بگیریم)در میادین و شرایطی خاص کاربرد خواهد داشت، مثلا در کوچه و بازار به عنوان یک میدان اجتماعی، قدرت فیزیکی بالا در بین هم سن و سالان خودمان و یا در یک درگیری باعث خواهد شد همواره حق با ما باشد.

نیچه در این رابطه معتقد است: فیلسوفان حقیقت را مردانه تفسیر کردند درحالیکه خود اسیر زنانشان بودند، براستی حقیقت مردانه است یا زنانه؟!

نیچه حقیقت را تکرار دروغ میداند، او برخلاف ما توانست دروغ را به همان صورت دروغ حس کند، برخلاف ما که دروغ را در قالب حقیقت پذیرفتیم.

مرگ خدا (نیچه)

نیچه معتقد است در دوران قرون وسطا خدا خدای کاتولیک بود، بدین ترتیب که قدرت در دست کاتولیک و روحانیان کلیسا بود بنابراین آن ها بودند که خدا را برای ما معرفی کرده، نیچه معتقد است در این دوران خدا خدای نفس بود. اما با آغاز دوران رنسانس و ظهور مکاتبی چون اومانیسم باعث شد سنت به عنوان ابزاری برای توجیه ومعنا بخشیدن به زندگی، کنار زده بشود و اعتقادات سنتی(مسیحیت) کم رنگتر بشود. با آغاز دوران تجدد و شکل گیری اومانیسم (انسان محوری) انسان در محور همه امور قرار گرفت و گفته شد خدا همین انسان است. در نتیجه در دوران مدرنیته خدا خدای بدن (انسان) بود و چون انسان مقدس بود بنابراین کارهای انسان هم طبیعتا مقدس دانسته می شد. از جمله می توان ظهور جنبش هایی چون همجنسگرایی را در این رابطه مثال زد.

اما در دوران پست مدرن نیچه وقتی افسون زدایی انسان را مشاهده کرد معتقد بر این شد که خدا مرده است یعنی نه خدای نفس وجود دارد و نه خدای بدن، بنابراین دیگر وسیله ای (ایدئولوژی) که بتواند همچون سنت (مسیحیت) به زندگی ما معنا ببخشد نیز وجود ندارد و از این رو ما وارد دوره ای شده ایم بنام نیهیلیسم و پوچگرایی که نیچه از این دوران به عنوان یک دوره بیماری نام می برد.

 ابرانسان

در این رابطه در فلسفه نیچه به سه مفهوم برمی خوریم: انسان، ابرانسان و انسان واپسین.

منظور از ابرانسان، انسان کامل می باشد، انسانی که از خرافات و ترس گذشته رها شده و آزاد گشته است. انسانی که به لحاظ معنوی کامل بوده و در غیاب خدا معنای هستی را بردوش کشیده باشد.

نقد عقل مدرن               

نیچه با زیر پرسش بردن عقل، اساس مدرنیسم و اندیشه های روشنگری را رد کرده است. او معتقد است عقل نمی تواند جای نیروی سنت و دین را بگیرد و میان انگیزه های متفاوت و متنوع افراد هماهنگی ایجاد کند. او عقل را تنها نقابی می داند بر چهره قدرت و راه حل انسان مدرن را برای رهایی از این اسارت انکار اساس پروژه عقلی کردن جامعه می داند.

به عقیده او ویژگی برجسته دنیای مدرن نهیلیسم است. در حالی که در جامعه سنتی دین به زندگی انسان ها و رفتار اخلاقی آنها جهت می داد و تصویر کلی از جهان را در اختیار انسا ن ها می گذاشت اما در دنیای مدرن با رد تفسیرهای دینی و جایگزین شدن علم شاهد تهی شدن زندگی و بی هدف شدن آن از معنا هستیم که نتیجه ای جز پیروزی نهیلیسم نداشته است. در دنیای مدرن ایمان به علم و پیشرفت علمی جانشین ایمان دینی شد. در حالی که علم تنها یک تفسر ویژ ه ای از جهان ارائه می دهد و از چشم اندازی ویژه به هستی می نگرد، پس نمی توان برای آن مزیت بیشتری قائل شد زیرا هیچ تفسیری نمی تواند ادعای شناخت کامل جهان را داشته باشد. پس باید تمام توهم های مابعدالطبیعه و علمی را کناز گذاشت و به جای آن تنوع چشم اندازها و تفاسیر را از جهان پذیرفت. نیچه هنر را بهترین الگوی این نظریه می داند زیرا به گمان او فقط هنر قادر است در مقابل دام های فریبنده علم و اخلاق مقاومت کند.