ساختار تخیل جامعه شناختی نظری

هر تخیل جامعه شناختی نظری ازچهار قلمرو نظری یا چهارجستار نظری و مفهومی مستقل اما بهم مرتبط تشکیل می شود:

1-    جستار هستی شناسی

 که در معنای عام انسان شناختی تعریف سه مفهوم مکتبی(انسان جامعه و روابط متقابل انسان و جامعه) را به استناد اصول موضوعه و مفاهیم مسلم و مکتبی شرح می دهد.

هر نظریه پرداز اجتماعی قبل از پرداختن به مسایل اساسی جامعه شناسی نظم، باید تعریفی روشن از سه مفهوم فوق ارايه کند.

انسان: مثلا اینکه انسان دارای چگونه سرشت و طبیعتی است:"دیدگاه روسویی"که طبیعت وسرشت انسانی را پاک می داند وعیب و خرابی را از محیط وسازمانِ اجتماعی خراب وناسالم باید یافت.

یا دیدگاه" هابز" که ذات بشر را شرور می شمرد و مهار وی را تنها به قفل وبست قانون و جامعه ی قدرتمند می داند. یا دیدگاه "جان لاک" که برای ذات بشر سرشت خاصی قایل نسیت و معتقد است افعال وی ناشی از تنبیه وتشویق جامعه بر اوست. یا دیدگاه "اسپینوزا" که معتقد است رفتار آدمی بر اساس آگاهی او قابل تعریف است.

جامعه: گروهی به اصالت جامعه معتقدند و عده ای دیگر تعیّین و احاطه ی آن را بر انسان مورد شک و تردید قرار می دهند. و گروهی دیگر به اصالت شخصیت ها باور دارند.

 رابطه متقابل انسان و جامعه: نیز دیدگاه ها متفاوت است برخی عین گرا، برخی ذهن گرا، و گروهی به تاثیر متقابل عین و ذهن متمایل می شوند.

 2-    جستار روش شناسی

که در معنای عام انسان شناختی به اصول معنا شناسی و شناخت شناسی چارچوب های روش شناختی و بررسی تناسب منطقی آن با روشهای پژوهش(که شامل رویکرد یا رسش، طرح، فنون و طرح تحلیلی پژوهش می شود) می پردازد.

روش شناسی بر پایه های هستی شناسی درباره شناخت و فرایند پژوهش مسایل مربوط به مفاهیم انسان جامعه و روابط میان آنها چند سوال اساسی را مطرح و باز بینی می کند:

الف-آیا انسان به عنوان پدیده ای بیرونی یا عینی یعنی به معنای گونه ی آدمی در جوامع گوناگون قابل شناخت است؟

نكته: جستار اثباتی در این حوزه باقی می ماند.

ب- آیا جامعه در صورت بندی های مختلف آن قابل شناخت است یا نرخی از لایه های آن دست نیافتنی هستند؟

نكته: تفاوت اساسی پدیدار شناسی اثباتی درنحوه پاسخ به این سوال مشحص می شود.

ج- علل شناخته نشدن با دیرشناسی لایه های احتمالی در باب انسان یا جامعه چیست؟

نكته: تفاوت دیالکتیک گرایان و پدیدار شناسان.

د-  آیا ذهن انسان در معنای انسان شناختی آن قادر به شناخت ناقص یا کامل تر نیست؟

ر-  آیا ابزار شناخت آدمی ناقص است؟

ز- آیا روابط متقابل میان انسان وجامعه تا چه اندازه قابل تشخیص است واندازه گیری است؟

نكته: هریک از مکاتب جامعه شناسی در چارچوب های روش شناختی خود به پرسش های فوق پاسخ های خاص می دهند.

3-    جستار ایستايي شناسی

در معنای عام جامعه شناختی تغییرات هر پدیده را در گستره نظم شناسی آن بررسی می کند.مثلا انسان را به عنوان عضوی از یک طبقه یا یک گروه یا به نسبت در یک پایگاه بودن مورد مطالعه می توان قرار داد. جامعه را نه به عنوان مفهومی آن بلکه به عنوان واقعیتی این جایی یا آن جایی ،اکنونی و در نهاد یا سازمانی خاص مورد مطالعه قرار می دهند.به همین شیوه روابط بین انسان وجامعه در موقعیت های خاصی همچون موقعیت های گروهی نهادی یا سازمانی به کرسی واکاوی و وارسی نشانیده می شوند.

4-    جستار پویایی شناسی

موضوع اصلی در پویا شناسی اجتماعی، ضمن قبول برخورداری وقایع و پدیده های اجتماعی از سکون و ثباتی نسبی عبارت از بررسی مسایل اساسی جامعه شناسی تغییرات وتحولات اجتماعی است.معمولا مطالعه پویا شناسی اجتماعی در هر نظریه یا مکتبی ناگزیز از پاسخ گویی به شش پرسش حساس و اساسی است:

الف) چرایی پویایی: پژوهشگر در پی شناخت علل موجده ی تغییر تحول و حرکت اجتماعی است . مثلا: کنت: علل پویایی وتحولات اجتماعی -------> رشد ذهن و هوش آدمی

نکته: تفکیک تحلیل جامعه شناختی به دو شاخه ایستایی شناختی و پویایی شناختی تنها به منظور به زیر مطالعه در آوردن واقعیت در تخیل جامعه شناختی نظرات است وگرنه واقعیت تنها در همان شکل واقعی آن قابل مطالعه است.

 هربرت بلومر

1-   هستي شناسي بلومر

-        كنش نمادي و علوم رفتاري

·        برخلاف ديگران بلومر ويژگي انسان در فراگرد تكاملي زيست شناختي، را ويژگي زيست تن كرد شناختي گونه انسان مي داند كه مي تواند در روان شناسي به عنوان مطالعه پيرامون زندگي افراد و در جامعه شناسي به عنوان مطالعه پيرامون زندگي انسان در صورت بندي هاي سازماني صورت گيرد.

·        حاصل گفتار بلومر در تعريف انسان كه به خلق مفهوم كنش نمادي انجاميد نمايانگر تعريفي در قلمرو علوم رفتاري و نه الزاما يا انحصارا جامعه شناختي خواهد بود.

·        كنش نمادي كنشي است كه ويژگي فتاري گونه يا نوع انسان را از ديگر گونه هاي حيواني متمايز كرده و انحصارا هيچ دلالتي به جامعه شناسي ندارد.

·        بلومر تلاش ميد ( تاكيد گوهر اجتماعي بودن كنش به واسطه شرح انگيزه هاي اجتماعي- تن كرد شناختي مانند انگيزه هاي گرسنگي و ميل جنسي) را با پيوند كنش نمادي به كنش پيوسته كه الزاما در صورت بندي هاي نهاد، سازمان، و تاريخ انجام مي پذيرد، از قلمرو علوم رفتاري به قلمرو جامعه شناسي وارد كرد.